Đa-ni-ên 11

Đa-ni-ên 11 trình bày một lời tiên tri chi tiết về những cuộc xung đột trong lịch sử và thời kỳ cuối cùng. Lời tiên tri bắt đầu với sự trỗi dậy và sụp đổ của các đế quốc Ba Tư và Hy Lạp, dẫn đến sự phân chia vương quốc của A-léc-xan-đơ Đại Đế. Sau đó, lời tiên tri tập trung vào các cuộc chiến giữa Vua phương Bắc (Đế quốc Seleucid) và Vua phương Nam (Ai Cập thuộc triều đại Ptolemy), làm nổi bật những cuộc tranh giành quyền lực chính trị và sự trỗi dậy của An-ti-ô-chút IV Ê-pi-pha-nết, người đã bắt bớ dân sự Đức Chúa Trời và làm ô uế đền thánh (câu 1-35). Tuy nhiên, từ câu 36 trở đi, lời tiên tri chuyển sang các sự kiện thời kỳ cuối cùng, trong đó Vua phương Bắc tượng trưng cho một hệ thống tôn giáo-chính trị đầy quyền lực, tự tôn mình lên chống lại Đức Chúa Trời, áp đặt sự thờ phượng giả dối và bắt bớ những người trung tín. Nhiều người tin rằng điều này chỉ về chế độ giáo hoàng, phù hợp với chiếc sừng nhỏ trong Đa-ni-ên 7 và con thú trong Khải Huyền 13. Những câu cuối cùng (40-45) mô tả cuộc xung đột lớn cuối cùng giữa Vua phương Bắc và Vua phương Nam, dẫn đến sự sụp đổ của thế lực này và mở đường cho Đa-ni-ên 12:1, nơi Mi-chen (Đấng Christ) đứng lên, đánh dấu sự phán xét cuối cùng và sự giải cứu dân sự Đức Chúa Trời. Vì vậy, Đa-ni-ên 11 có cả sự ứng nghiệm trong lịch sử lẫn trong thời kỳ cuối cùng, cho thấy sự trỗi dậy và sụp đổ của các vương quốc trần gian, đồng thời hướng đến cuộc xung đột thuộc linh cuối cùng trước khi Đức Chúa Trời can thiệp tối hậu.

Đa-ni-ên 11:1-10 (VIE1934)
1. Trong năm đầu đời vua Đa-ri-út, người Mê-đi, ta đứng lên để giúp đỡ và làm cho người mạnh mẽ.
2. Bây giờ ta sẽ tỏ sự thật cho ngươi. Nầy, còn có ba vua sẽ dấy lên trong nước Phe-rơ-sơ; rồi vua thứ tư sẽ giàu có hơn hết thảy. Khi nhờ sự giàu có mình mà trở nên mạnh mẽ, vua sẽ khiến mọi người chống lại nước Hy Lạp.
3. Bấy giờ một vua mạnh mẽ sẽ dấy lên, cai trị một nước lớn và làm theo ý mình.
4. Khi vua ấy vừa dấy lên, nước vua sẽ bị tan vỡ và chia ra bốn phương trời, nhưng không thuộc về dòng dõi vua, cũng chẳng còn quyền cai trị như trước; vì nước vua sẽ bị nhổ bật gốc và thuộc về những người khác ngoài những người ấy.
5. Vua phương Nam sẽ trở nên mạnh mẽ, cũng như một trong các quan tướng của vua; người ấy sẽ có quyền lực lớn hơn vua và cai trị một nước rộng lớn.
6. Sau một số năm, họ sẽ liên kết với nhau; con gái của vua phương Nam sẽ đến với vua phương Bắc để lập một thỏa thuận. Nhưng nàng sẽ không giữ được quyền lực của mình; vua cũng như quyền lực của vua sẽ không đứng vững. Nàng sẽ bị giao nộp, cùng với những người đưa nàng đến, người sinh ra nàng và người đã nâng đỡ nàng trong thời ấy.
7. Nhưng một nhánh từ rễ nàng sẽ dấy lên thay thế người ấy; người sẽ kéo quân đến pháo đài của vua phương Bắc, đánh lại họ và thắng thế.
8. Người cũng sẽ đem các thần của họ về Ai Cập làm phu tù, cùng với các tượng đúc và những vật quý bằng bạc, vàng. Người sẽ đứng vững lâu hơn vua phương Bắc.
9. Vua phương Bắc sẽ tiến vào nước của vua phương Nam, nhưng rồi trở về xứ mình.
10. Các con trai vua sẽ chuẩn bị chiến tranh và tập hợp một đạo quân đông đảo. Một người trong số họ sẽ tiến đến như dòng nước lũ, tràn qua và vượt qua; rồi người ấy trở về pháo đài của mình và tiếp tục gây chiến.

Phân đoạn này mô tả sự diễn tiến của những cuộc tranh giành quyền lực giữa các vua phương Bắc thuộc Đế quốc Seleucid và các vua phương Nam thuộc Ai Cập của triều đại Ptolemy, sau khi đế quốc của A-léc-xan-đơ Đại Đế bị phân chia. Phân đoạn làm nổi bật sự trỗi dậy của những nhà cai trị hùng mạnh, các vụ phản bội, những liên minh thay đổi và những cuộc chiến định hình lịch sử khu vực. Câu 2-4 báo trước sự trỗi dậy của những vị vua cuối cùng của Ba Tư và cuộc chinh phục Hy Lạp nhanh chóng dưới quyền A-léc-xan-đơ, sau đó vương quốc của ông bị chia cho bốn vị tướng. Câu 5-10 tập trung vào những xung đột giữa triều đại Ptolemy và Seleucid, với một vị vua phương Nam hùng mạnh là Ptolemy I và những người kế vị ông giao chiến với phương Bắc. Một cuộc hôn nhân chính trị giữa hai triều đại, giữa Bê-rê-ni-xê và An-ti-ô-chút II, đã thất bại và dẫn đến những thù địch sâu sắc hơn; phương Bắc đáp trả bằng các cuộc xâm lược vào phương Nam. Lời tiên tri lịch sử này nhấn mạnh sự biết trước và quyền kiểm soát của Đức Chúa Trời trên các vương quốc trần gian, củng cố sự chắc chắn rằng Ngài sẽ hướng dẫn lịch sử theo mục đích tối hậu của mình.

Đa-ni-ên 11:11-20 (VIE1934)
11. Vua phương Nam sẽ nổi giận, kéo quân ra đánh vua phương Bắc. Vua phương Bắc sẽ dấy lên một đạo quân lớn, nhưng đạo quân ấy sẽ bị phó vào tay kẻ thù.
12. Khi đạo quân ấy bị đánh bại, lòng vua phương Nam sẽ lên cao; vua sẽ đánh ngã hàng vạn người, nhưng không thắng thế lâu dài.
13. Vua phương Bắc sẽ trở lại, tập hợp một đạo quân đông hơn trước, và sau một số năm sẽ kéo đến với một đạo quân lớn cùng nhiều khí giới.
14. Trong những ngày ấy, nhiều người sẽ nổi lên chống lại vua phương Nam. Những kẻ hung bạo trong dân ngươi cũng sẽ tự tôn mình lên để làm ứng nghiệm sự hiện thấy, nhưng họ sẽ thất bại.
15. Vua phương Bắc sẽ đến, đắp ụ vây thành và chiếm một thành kiên cố. Quân phương Nam sẽ không thể chống cự; ngay cả những quân tinh nhuệ cũng không đủ sức kháng cự.
16. Kẻ tiến đến chống lại người sẽ làm theo ý mình, chẳng ai đứng nổi trước mặt người. Người sẽ đứng trong Đất Vinh Hiển, và sự hủy diệt nằm trong tay người.
17. Người sẽ quyết tâm tiến vào với toàn bộ sức mạnh của vương quốc mình, và cùng với người là những người ngay thẳng. Người sẽ hành động như vậy, và trao con gái mình cho vua kia để hủy hoại vương quốc ấy; nhưng nàng sẽ không đứng về phía người, cũng chẳng giúp ích gì cho người.
18. Sau đó, người sẽ quay sang các vùng duyên hải và chiếm lấy nhiều nơi. Nhưng một nhà cai trị sẽ chấm dứt sự sỉ nhục mà người gây ra, khiến sự sỉ nhục ấy quay trở lại trên chính người.
19. Rồi người sẽ quay về các pháo đài trong xứ mình, nhưng người sẽ vấp ngã, té xuống và không còn được tìm thấy.
20. Một người sẽ dấy lên thay thế người ấy, sai người đi thu thuế trong vương quốc vinh hiển. Nhưng chỉ trong ít ngày, người ấy sẽ bị hủy diệt, không phải vì cơn giận hay trong trận chiến.

Phân đoạn này tiếp tục mô tả cuộc xung đột giữa các vua phương Nam (Ai Cập) và các vua phương Bắc (Đế quốc Seleucid), cho thấy những cuộc tranh giành quyền lực và sự thay đổi thế lực đã định hình lịch sử như thế nào. Vua phương Nam, có lẽ là Ptolemy IV, ban đầu giành được chiến thắng lớn trước phương Bắc, nhưng sau đó trở nên tự mãn, dẫn đến sự suy yếu của mình. Vua phương Bắc, An-ti-ô-chút III, tập hợp lực lượng, gia tăng sức mạnh và thành công trong cuộc xâm lược phương Nam, thậm chí tiến đến các thành phố kiên cố. Tuy nhiên, tham vọng của ông cuối cùng bị một cường quốc phương Tây là La Mã ngăn chặn, buộc ông phải rút lui. Sau đó, ông chết trong một nỗ lực thất bại nhằm cướp bóc một đền thờ. Người kế vị ông, Sê-lêu-cút IV, áp đặt những khoản thuế nặng nề để duy trì sự ổn định, nhưng bất ngờ bị loại bỏ khỏi quyền lực, cho thấy quyền lực trần gian chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Phân đoạn này nhấn mạnh quyền tể trị của Đức Chúa Trời trên các quốc gia và sự trỗi dậy cũng như sụp đổ của những nhà cai trị, khẳng định rằng các vương quốc trần gian chỉ là tạm thời, còn vương quốc của Đức Chúa Trời thì đời đời.

Đa-ni-ên 11:21-35 (VIE1934)
21. Một kẻ đáng khinh sẽ dấy lên thay thế người ấy. Người ta sẽ không trao cho hắn vinh dự của ngôi vua, nhưng hắn sẽ dùng mưu kế mà chiếm lấy vương quốc trong thời bình.
22. Những đạo quân như dòng nước lũ sẽ bị quét sạch trước mặt hắn và bị đánh bại; cả vị thủ lĩnh của giao ước cũng vậy.
23. Sau khi lập liên minh với hắn, hắn sẽ hành động cách gian trá; dù chỉ có một số ít người, hắn vẫn nổi lên và trở nên mạnh mẽ.
24. Hắn sẽ bất ngờ tiến vào những nơi giàu có nhất trong tỉnh, làm những điều mà tổ phụ và các tiền nhân chưa từng làm. Hắn sẽ phân phát của cải cướp được cho dân chúng, rồi lập mưu chống lại các thành trì, nhưng chỉ trong một thời gian.
25. Hắn sẽ khơi dậy sức mạnh và lòng can đảm của mình, đem một đạo quân lớn đánh vua phương Nam. Vua phương Nam cũng sẽ chuẩn bị một đạo quân rất lớn và mạnh mẽ để giao chiến, nhưng không thể đứng vững, vì người ta sẽ lập mưu chống lại vua.
26. Những kẻ ăn thức ăn ngon của vua sẽ hủy hoại vua. Đạo quân của vua sẽ bị quét sạch, và nhiều người sẽ ngã xuống tử trận.
27. Hai vua đều có lòng hướng về điều ác; họ sẽ ngồi cùng bàn và nói dối nhau, nhưng mưu kế sẽ không thành, vì thời điểm cuối cùng vẫn còn dành cho kỳ đã định.
28. Vua phương Bắc sẽ trở về xứ mình với nhiều của cải, nhưng lòng vua chống lại giao ước thánh. Vua sẽ hành động chống nghịch giao ước ấy rồi trở về xứ mình.
29. Đến kỳ đã định, vua sẽ trở lại phương Nam, nhưng lần này sẽ không giống như lần trước.
30. Những tàu từ Kít-tim sẽ đến chống lại vua; vì thế vua sẽ nản lòng, quay về trong cơn giận dữ chống lại giao ước thánh và hành động chống nghịch giao ước ấy. Vua sẽ tỏ lòng ưu ái đối với những kẻ từ bỏ giao ước thánh.
31. Quân đội của vua sẽ đứng lên, làm ô uế nơi thánh và thành trì; chúng sẽ cất bỏ của lễ thiêu hằng ngày và dựng lên vật gớm ghiếc gây nên sự hoang vu.
32. Vua sẽ dùng lời nịnh hót làm cho những kẻ hành động gian ác chống lại giao ước trở nên bại hoại; nhưng dân biết Đức Chúa Trời mình sẽ mạnh mẽ và hành động.
33. Những người khôn sáng trong dân sẽ dạy dỗ nhiều người; nhưng trong nhiều ngày, họ sẽ ngã xuống bởi gươm giáo, lửa, sự bắt bớ và cướp bóc.
34. Khi họ ngã xuống, họ sẽ nhận được một ít sự giúp đỡ; nhưng nhiều người sẽ giả vờ gia nhập họ vì mưu lợi.
35. Một số người khôn sáng sẽ ngã xuống, để được tinh luyện, thanh tẩy và làm cho tinh sạch, cho đến kỳ cuối cùng, vì thời điểm ấy vẫn còn chờ đến kỳ đã định.

Phân đoạn này mô tả một nhà cai trị gian trá và xảo quyệt bất ngờ vươn lên nắm quyền, có lẽ tượng trưng cho An-ti-ô-chút IV Ê-pi-pha-nết. Hắn giành quyền kiểm soát bằng mưu kế thay vì kế vị hợp pháp, dùng lời nịnh hót và sự lừa dối để thao túng người khác. Những hành động của hắn thể hiện sự thù nghịch đối với giao ước của Đức Chúa Trời, khi hắn làm ô uế nơi thánh, đàn áp sự thờ phượng chân chính và áp đặt việc thờ hình tượng. Nhiều người sẽ bị ảnh hưởng của hắn dẫn đi lạc đường, nhưng một nhóm tín đồ trung thành, được gọi là những người khôn sáng, sẽ đứng vững và dạy dỗ người khác bất chấp sự bắt bớ khốc liệt. Một số người sẽ ngã xuống bởi gươm giáo, lửa, sự bắt bớ và cướp bóc; tuy nhiên, những đau khổ ấy trở thành quá trình tinh luyện, củng cố đức tin của họ và chuẩn bị họ cho những thử thách lớn hơn. Phân đoạn này nhấn mạnh cuộc chiến liên tục giữa chân lý và sự giả dối, nhắc nhở các tín đồ rằng dù phải chịu gian khổ, Đức Chúa Trời vẫn nắm quyền kiểm soát, và dân sự Ngài cuối cùng sẽ được thanh tẩy cũng như trở nên vững mạnh qua những thử thách ấy.

Đa-ni-ên 11:36-39 (VIE1934)
36. Vua sẽ làm theo ý mình; vua sẽ tự tôn mình lên và làm cho mình cao trọng hơn mọi thần. Vua sẽ nói những lời phạm thượng nghịch cùng Đức Chúa Trời của các thần, và sẽ thịnh vượng cho đến khi cơn thịnh nộ hoàn tất, vì điều đã định sẽ được thực hiện.
37. Vua sẽ chẳng kính trọng thần của tổ phụ mình, cũng chẳng kính trọng điều mà phụ nữ ao ước; vua sẽ chẳng kính trọng bất cứ thần nào, vì vua tự tôn mình lên trên hết thảy.
38. Thay vào đó, vua sẽ tôn kính thần của các đồn lũy; vua sẽ tôn kính một thần mà tổ phụ mình chưa từng biết, bằng vàng, bạc, đá quý và những vật quý giá.
39. Vua sẽ hành động chống lại những đồn lũy kiên cố nhất nhờ một thần ngoại bang mà vua công nhận. Vua sẽ làm cho những kẻ thừa nhận thần ấy được vinh hiển, đặt họ cai trị nhiều người và chia đất để thu lợi.

Phân đoạn này mô tả một nhà cai trị tự tôn mình lên trên mọi thần, nói những lời phạm thượng nghịch cùng Đức Chúa Trời chân thật và thịnh vượng trong một thời gian theo sự cho phép của Đức Chúa Trời. Hắn coi thường những niềm tin truyền thống, từ bỏ các thần của tổ phụ mình cũng như mọi giới hạn đạo đức, thay vào đó tôn kính một “thần của các đồn lũy”, tượng trưng cho sự nương cậy vào sức mạnh quân sự, vũ lực và sự thống trị chính trị. Hắn ban thưởng cho những người ủng hộ mình, sử dụng của cải và ảnh hưởng để củng cố quyền kiểm soát, dẫn dắt con người rời xa sự thờ phượng chân chính. Phân đoạn này có hai cách ứng dụng: về mặt lịch sử, nó có thể nói đến những nhà cai trị như An-ti-ô-chút IV Ê-pi-pha-nết, người đã làm ô uế đền thờ và bắt bớ dân sự Đức Chúa Trời; nhưng trong sự ứng nghiệm thời kỳ cuối cùng, nhiều người tin rằng Vua phương Bắc tượng trưng cho chế độ giáo hoàng, một thế lực tôn giáo-chính trị tự tôn mình lên trên Đức Chúa Trời, áp đặt sự thờ phượng giả dối và liên minh với các thế lực trần gian để duy trì quyền kiểm soát. Điều này phù hợp với chiếc sừng nhỏ trong Đa-ni-ên 7, kẻ chống nghịch Đức Chúa Trời trong II Tê-sa-lô-ni-ca 2 và con thú trong Khải Huyền 13. Lời tiên tri cảnh báo về những nguy hiểm khi quyền lực loài người tìm cách thay thế chân lý thiêng liêng, cho thấy rằng không một thế lực trần gian nào, dù hùng mạnh đến đâu, cuối cùng cũng có thể chống lại quyền tể trị của Đức Chúa Trời. Những ai tin cậy sức mạnh loài người và sự lừa dối sẽ phải đối diện với sự phán xét, nhưng những người trung thành với Đức Chúa Trời sẽ tìm thấy sự an toàn thật sự nơi Ngài.

Đa-ni-ên 11:40-43 (VIE1934)
40. Đến kỳ cuối cùng, vua phương Nam sẽ giao chiến với vua ấy; vua phương Bắc sẽ xông đến như cơn gió lốc, cùng với xe cộ, kỵ binh và nhiều tàu thuyền. Vua sẽ tiến vào các xứ, tràn qua và vượt qua.
41. Vua cũng sẽ tiến vào Đất Vinh Hiển; nhiều nước sẽ bị đánh đổ, nhưng Ê-đôm, Mô-áp và những người đứng đầu dân Am-môn sẽ thoát khỏi tay vua.
42. Vua sẽ đưa tay chống lại các nước; đất Ai Cập cũng sẽ không thoát khỏi.
43. Vua sẽ nắm quyền trên các kho vàng bạc và mọi vật quý giá của Ai Cập; người Li-by và người Ê-thi-ô-pi sẽ đi theo sau vua.

Trong những câu này, một cuộc xung đột quy mô lớn diễn ra giữa các vua phương Nam và phương Bắc, trong đó phương Bắc tiến quân mạnh mẽ và áp đảo nhiều lãnh thổ. “Đất Vinh Hiển” (Y-sơ-ra-ên) cũng nằm trong những vùng đất bị chinh phục, trong khi một số dân tộc như Ê-đôm, Mô-áp và Am-môn không bị khuất phục. Ai Cập cùng những của cải của nước này rơi vào quyền kiểm soát của vua phương Bắc, tượng trưng cho tầm ảnh hưởng rộng lớn của vua đối với các quốc gia lân cận. Liên minh của Li-by và Ê-thi-ô-pi cho thấy sự ủng hộ rộng hơn đối với quyền thống trị của vua trong khu vực.

Đa-ni-ên 11:44-45 (VIE1934)
44. Nhưng những tin tức từ phương đông và phương bắc sẽ làm vua bối rối; vua sẽ nổi giận dữ dội, ra đi để hủy diệt và tiêu diệt nhiều người.
45. Vua sẽ dựng những trại cung điện mình giữa biển cả và núi thánh vinh hiển; nhưng vua sẽ đi đến cuối cùng, chẳng ai giúp đỡ vua.

Được giải thích theo quan điểm cho rằng hệ thống giáo hoàng là Vua phương Bắc, phân đoạn này mô tả những bước đi cuối cùng của một thế lực tôn giáo-chính trị tìm cách áp đặt sự thờ phượng giả dối trên toàn thế giới. “Tin tức từ phương đông và phương bắc” tượng trưng cho lời cảnh báo cuối cùng của Phúc Âm—tiếng kêu lớn trong Khải Huyền 18 và thông điệp về sự tái lâm gần kề của Đấng Christ—khiến thế lực này nổi giận. Để đáp trả, hệ thống do giáo hoàng lãnh đạo, liên minh với đạo Tin Lành bội đạo và các thế lực chính trị toàn cầu, tìm cách bịt miệng và bắt bớ dân sự trung thành của Đức Chúa Trời. Hệ thống này thiết lập quyền lực tại một vị trí chiến lược, được tượng trưng bằng việc dựng những trại cung điện giữa biển cả và núi thánh vinh hiển, gợi ý nỗ lực thống trị cả thế giới chính trị lẫn tôn giáo. Tuy nhiên, bất chấp quyền kiểm soát có vẻ áp đảo, hệ thống này cuối cùng sẽ đi đến chỗ sụp đổ mà không ai có thể giúp đỡ, biểu thị sự phán xét của Đức Chúa Trời. Như lời tiên tri đã báo trước, sự sụp đổ ấy diễn ra cùng với thời kỳ hoạn nạn lớn (Đa-ni-ên 12:1) và sự giải cứu dân sự Đức Chúa Trời, đánh dấu sự sụp đổ cuối cùng của sự thờ phượng giả dối trước khi Đấng Christ tái lâm.