1 Các Vua 16

Chương này tiếp tục thuật lại lịch sử các vua của Y-sơ-ra-ên. Chương ghi lại triều đại của Ba-ê-sa, Ê-la, Xim-ri, Ôm-ri và A-háp, đồng thời nhấn mạnh sự gian ác ngày càng gia tăng trong vương quốc Y-sơ-ra-ên. Chương cũng cho thấy các vua liên tục chọc giận Đức Giê-hô-va bởi sự thờ hình tượng, khiến nhiều lời tiên tri và sự phán xét của Đức Chúa Trời được ứng nghiệm. Chương kết thúc với việc A-háp lên ngôi, một vị vua có những hành động đưa Y-sơ-ra-ên ngày càng chìm sâu hơn vào sự thờ hình tượng.

1 Các Vua 16:1-5 (VIE1934)
1 Bấy giờ có lời của Đức Giê-hô-va phán cùng Giê-hu, con trai Ha-na-ni, nghịch cùng Ba-ê-sa rằng:
2 Vì ta đã nhắc ngươi lên từ bụi đất, lập ngươi làm vua trên dân Y-sơ-ra-ên ta, mà ngươi đã đi theo đường Giê-rô-bô-am, khiến dân Y-sơ-ra-ên ta phạm tội, chọc giận ta bởi tội lỗi chúng nó,
3 nên, nầy, ta sẽ quét sạch dòng dõi Ba-ê-sa và dòng dõi nhà người; ta sẽ làm cho nhà ngươi giống như nhà Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát.
4 Kẻ nào thuộc về Ba-ê-sa chết trong thành, thì chó sẽ ăn; kẻ nào thuộc về người chết ngoài đồng, thì chim trời sẽ ăn.
5 Các việc khác của Ba-ê-sa, mọi điều người đã làm, và quyền thế người, há chẳng chép trong sách sử-ký của các vua Y-sơ-ra-ên sao?

Những câu này ghi lại sự phán xét dành cho Ba-ê-sa, vua Y-sơ-ra-ên. Mặc dù Đức Chúa Trời đã nâng ông lên từ một địa vị thấp kém và lập ông làm vua, Ba-ê-sa vẫn đi theo đường lối tội lỗi của Giê-rô-bô-am, dẫn dân Y-sơ-ra-ên vào sự thờ hình tượng. Vì vậy, Đức Chúa Trời phán xét ông qua tiên tri Giê-hu. Toàn bộ gia đình ông sẽ bị tiêu diệt giống như dòng dõi của Giê-rô-bô-am. Hình ảnh chó ăn xác người chết và chim trời ăn xác ngoài đồng cho thấy sự nhục nhã lớn lao sẽ đến với dòng dõi Ba-ê-sa, bày tỏ sự không đẹp lòng của Đức Chúa Trời đối với triều đại của ông.

1 Các Vua 16:6-7 (VIE1934)
6 Ba-ê-sa an giấc cùng các tổ phụ mình, được chôn tại Tiệt-sa; Ê-la, con trai người, kế vị người.
7 Lời của Đức Giê-hô-va cũng đã cậy đấng tiên tri Giê-hu, con trai Ha-na-ni, phán nghịch cùng Ba-ê-sa và nhà người, vì mọi điều ác người đã làm trước mặt Đức Giê-hô-va, chọc giận Ngài bởi công việc tay mình, giống như nhà Giê-rô-bô-am, và vì người đã giết nhà ấy.

Mặc dù triều đại của Ba-ê-sa kết thúc bằng cái chết và ông được chôn tại Tiệt-sa, sự phán xét dành cho gia đình ông vẫn được thi hành. Những câu này nhắc chúng ta rằng sự sụp đổ của Ba-ê-sa không chỉ vì những tội lỗi của chính ông, mà còn vì ông đã dùng bạo lực tiêu diệt nhà Giê-rô-bô-am, là điều Đức Chúa Trời đã phán xét trước đó. Tuy nhiên, thay vì quay khỏi con đường ấy, Ba-ê-sa lại tiếp tục những tội lỗi của Giê-rô-bô-am, và dòng dõi ông phải chịu cùng một sự hủy diệt như dòng dõi Giê-rô-bô-am.

1 Các Vua 16:8-10 (VIE1934)
8 Năm thứ hai mươi sáu đời A-sa, vua Giu-đa, thì Ê-la, con trai Ba-ê-sa, lên làm vua trên Y-sơ-ra-ên, và cai trị hai năm tại Tiệt-sa.
9 Xim-ri, đầy tớ người, làm quan cai nửa số xe binh của người, bèn lập mưu phản nghịch người. Khi ấy Ê-la ở tại Tiệt-sa, uống rượu say trong nhà Aït-sa, là quan cai cung điện tại Tiệt-sa.
10 Xim-ri đi vào, đánh giết người, nhằm năm thứ hai mươi bảy đời A-sa, vua Giu-đa, rồi lên làm vua thế cho người.

Triều đại của Ê-la rất ngắn ngủi và kết thúc bằng một vụ ám sát. Trong khi Ê-la đang buông mình trong sự say sưa, Xim-ri, một trong những viên chỉ huy quân đội của ông, đã lợi dụng cơ hội để giết ông. Cuộc lật đổ bất ngờ này cho thấy sự bất ổn và hỗn loạn trong Y-sơ-ra-ên vào thời kỳ đó, khi các vua liên tục bị lật đổ bởi những âm mưu và sự phản bội từ bên trong.

1 Các Vua 16:11-14 (VIE1934)
11 Vừa khi Xim-ri lên ngôi, người giết hết cả nhà Ba-ê-sa, chẳng chừa một người nam nào, hoặc bà con, hoặc bạn hữu của người.
12 Như vậy, Xim-ri diệt hết cả nhà Ba-ê-sa, y như lời Đức Giê-hô-va đã cậy Giê-hu, đấng tiên tri, phán nghịch cùng Ba-ê-sa;
13 ấy là vì mọi tội lỗi của Ba-ê-sa và tội lỗi của Ê-la, con trai người, mà chúng nó đã phạm và khiến cho Y-sơ-ra-ên phạm tội, chọc giận Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên bởi thần tượng của chúng nó.
14 Các công việc khác của Ê-la và mọi điều người đã làm, há chẳng chép trong sách sử-ký của các vua Y-sơ-ra-ên sao?

Sau khi ám sát Ê-la, Xim-ri lập tức thực hiện lời phán xét đã được nói trước về nhà Ba-ê-sa bằng cách tiêu diệt toàn bộ gia đình ông. Đây là sự ứng nghiệm lời Đức Chúa Trời đã phán qua Giê-hu. Sự hủy diệt nhà Ba-ê-sa được liên kết trực tiếp với sự thờ hình tượng của họ, là điều đã chọc giận Đức Chúa Trời. Dòng dõi Ba-ê-sa được ghi nhớ bởi tội lỗi và sự thờ hình tượng, và sự sụp đổ của họ là một lời cảnh báo về hậu quả của việc lìa bỏ Đức Chúa Trời.

1 Các Vua 16:15-18 (VIE1934)
15 Năm thứ hai mươi bảy đời A-sa, vua Giu-đa, Xim-ri cai trị tại Tiệt-sa bảy ngày. Vả, dân sự đóng trại tại Ghi-bê-thôn, thuộc về dân Phi-li-tin.
16 Dân sự đóng trại nghe tin rằng Xim-ri đã làm phản và giết vua; nên cả Y-sơ-ra-ên trong ngày ấy lập Ôm-ri, là quan tổng binh, làm vua trên Y-sơ-ra-ên.
17 Ôm-ri và cả Y-sơ-ra-ên ở cùng người bèn từ Ghi-bê-thôn đi lên, vây Tiệt-sa.
18 Xim-ri thấy thành đã bị hãm, bèn vào đồn trong cung vua, đốt cung vua cháy trên mình mình, rồi chết.

Triều đại của Xim-ri chỉ kéo dài bảy ngày và kết thúc trong thảm họa. Khi dân sự nghe tin về sự phản nghịch và vụ ám sát của ông, họ từ chối quyền cai trị của ông và lập Ôm-ri, quan tổng binh, làm vua. Khi Ôm-ri đem quân bao vây Tiệt-sa, Xim-ri thấy mình không còn đường thoát. Ông vào đồn trong cung vua, đốt cung điện trên mình và chết trong lửa. Cái chết bi thảm của ông phản ánh sự bất ổn và những cuộc tranh giành quyền lực liên tục trong Y-sơ-ra-ên vào thời kỳ này.

1 Các Vua 16:19-20 (VIE1934)
19 ấy là vì tội lỗi người đã phạm, làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, đi theo đường Giê-rô-bô-am, và vì tội lỗi người đã làm cho Y-sơ-ra-ên phạm tội.
20 Các công việc khác của Xim-ri, sự phản nghịch người đã làm, há chẳng chép trong sách sử-ký của các vua Y-sơ-ra-ên sao?

Triều đại ngắn ngủi và đầy bạo lực của Xim-ri được giải thích trong mối liên hệ với những tội lỗi của ông, đặc biệt là việc tiếp tục con đường thờ hình tượng của Giê-rô-bô-am. Những việc ác và sự phản nghịch của ông đã đưa ông đến một kết cục nhanh chóng và hủy diệt. Câu chuyện của Xim-ri là một ví dụ khác cho thấy tội lỗi cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của người đang cai trị.

1 Các Vua 16:21-24 (VIE1934)
21 Bấy giờ dân Y-sơ-ra-ên chia làm hai phe: một nửa dân sự theo Ti-bê-ni, con trai Ghinh-át, muốn lập người làm vua; còn một nửa theo Ôm-ri.
22 Nhưng dân sự theo Ôm-ri mạnh hơn dân sự theo Ti-bê-ni, con trai Ghinh-át. Ti-bê-ni chết, và Ôm-ri làm vua.
23 Năm thứ ba mươi mốt đời A-sa, vua Giu-đa, Ôm-ri lên làm vua trên Y-sơ-ra-ên, và cai trị mười hai năm. Người cai trị sáu năm tại Tiệt-sa.
24 Người mua núi Sa-ma-ri của Sê-me với hai ta-lâng bạc, rồi xây thành trên núi đó, và đặt tên thành mình xây là Sa-ma-ri, theo tên Sê-me, chủ núi.

Sau cái chết của Xim-ri, một cuộc nội chiến xảy ra giữa Ôm-ri và Ti-bê-ni, khiến dân tộc bị chia rẽ về việc ai sẽ cai trị. Cuối cùng, phe của Ôm-ri thắng thế và ông trở thành vua. Một trong những việc đáng chú ý của ông là mua ngọn đồi Sa-ma-ri và xây dựng thành Sa-ma-ri tại đó. Thành này về sau trở thành thủ đô của vương quốc phía bắc và là một trung tâm quan trọng về chính trị và tôn giáo của Y-sơ-ra-ên.

1 Các Vua 16:25-26 (VIE1934)
25 Ôm-ri làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, làm điều ác hơn hết thảy những người đã ở trước mình.
26 Người đi theo mọi đường của Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, và tội lỗi người đã khiến cho Y-sơ-ra-ên phạm tội, chọc giận Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên bởi thần tượng của chúng nó.

Mặc dù đạt được thành công về mặt chính trị, triều đại của Ôm-ri lại được đánh dấu bởi sự thờ hình tượng ngày càng sâu sắc. Ông không chỉ tiếp tục những thực hành tội lỗi của Giê-rô-bô-am mà còn làm điều ác hơn những người đã cai trị trước ông. Triều đại của ông khiến sự thờ hình tượng càng ăn sâu vào Y-sơ-ra-ên và chọc giận Đức Chúa Trời. Di sản của Ôm-ri cho thấy sự suy đồi đạo đức và thuộc linh ngày càng gia tăng trong Y-sơ-ra-ên vào thời kỳ này.

1 Các Vua 16:27-28 (VIE1934)
27 Các công việc khác của Ôm-ri, quyền thế người đã làm ra, há chẳng chép trong sách sử-ký của các vua Y-sơ-ra-ên sao?
28 Ôm-ri an giấc cùng các tổ phụ mình, được chôn tại Sa-ma-ri; A-háp, con trai người, kế vị người.

Mặc dù những thành tựu về chính trị của Ôm-ri được ghi nhận, trọng tâm của câu chuyện vẫn là những việc ác của ông. Triều đại của ông đã mở đường cho sự gian ác còn lớn hơn dưới thời con trai ông là A-háp. Sau khi Ôm-ri qua đời, A-háp lên ngôi, mở đầu cho một giai đoạn đen tối hơn trong lịch sử Y-sơ-ra-ên.

1 Các Vua 16:29-30 (VIE1934)
29 Năm thứ ba mươi tám đời A-sa, vua Giu-đa, A-háp, con trai Ôm-ri, lên làm vua trên Y-sơ-ra-ên; A-háp, con trai Ôm-ri, cai trị Y-sơ-ra-ên tại Sa-ma-ri hai mươi hai năm.
30 A-háp, con trai Ôm-ri, làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va hơn hết thảy những người đã ở trước mình.

A-háp, con trai Ôm-ri, kế vị cha và cai trị hai mươi hai năm. Triều đại của ông được đánh dấu bởi sự gian ác còn lớn hơn những vua trước. Ông đưa Y-sơ-ra-ên chìm sâu hơn vào sự thờ hình tượng và sự phản nghịch đối với Đức Chúa Trời. Những hành động của ông sẽ đem lại sự phán xét lớn hơn trên Y-sơ-ra-ên.

1 Các Vua 16:31-33 (VIE1934)
31 Vả, dường như ấy là một sự nhỏ mọn cho người đi theo các tội lỗi của Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, thì người lại cưới Giê-sa-bên, con gái Êt-ba-anh, vua dân Si-đôn, làm vợ; người đi hầu việc Ba-anh và thờ lạy người.
32 Người lập một bàn thờ cho Ba-anh trong đền Ba-anh mà người đã xây tại Sa-ma-ri.
33 A-háp cũng làm tượng A-sê-ra. A-háp làm nhiều điều chọc giận Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên hơn hết thảy các vua Y-sơ-ra-ên đã ở trước mình.

Việc A-háp cưới Giê-sa-bên, con gái của vua Si-đôn, đánh dấu một bước ngoặt nghiêm trọng đối với Y-sơ-ra-ên. Giê-sa-bên là một người hết lòng thờ Ba-anh và đã có ảnh hưởng mạnh mẽ trên A-háp, khiến ông không chỉ hầu việc Ba-anh mà còn đưa sự thờ phượng Ba-anh vào cả vương quốc Y-sơ-ra-ên. Ông xây một đền thờ và bàn thờ cho Ba-anh tại Sa-ma-ri, đồng thời làm các tượng bằng gỗ để phục vụ sự thờ hình tượng, khiến tội lỗi của Y-sơ-ra-ên ngày càng gia tăng. Bởi những việc này, A-háp đã chọc giận Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên nhiều hơn bất cứ vua nào trước ông.

1 Các Vua 16:34 (VIE1934)
34 Đời A-háp, Hi-ên, người Bê-tên, xây lại thành Giê-ri-cô. Người đặt nền nó trên A-bi-ram, con trưởng nam mình, và dựng cửa thành nó trên Sê-gúp, con út mình, y theo lời Đức Giê-hô-va đã cậy Giô-suê, con trai Nun, mà phán.

Trong thời A-háp trị vì, Hi-ên, người Bê-tên, xây lại thành Giê-ri-cô. Việc này làm ứng nghiệm lời nguyền xưa mà Giô-suê đã tuyên bố. Khi Giê-ri-cô bị tiêu diệt, Giô-suê đã cảnh báo rằng người nào xây dựng lại thành ấy sẽ phải trả giá bằng chính con cái mình (Giô-suê 6:26). Hi-ên mất con trưởng nam là A-bi-ram khi đặt nền thành, và mất con út là Sê-gúp khi dựng các cửa thành. Điều này ứng nghiệm lời Đức Chúa Trời đã phán từ nhiều năm trước. Sự việc này cho thấy việc xem thường lời Đức Chúa Trời có thể đem lại những hậu quả đau đớn và bi thảm, ngay cả sau khi lời cảnh báo đã được phán ra từ rất lâu.