2 Các Vua 14

Chương này kể về triều đại của A-ma-xia, vua Giu-đa, và Giê-rô-bô-am II, vua Y-sơ-ra-ên. A-ma-xia, giống như cha mình là Giô-ách, đi theo một phần đường lối của Đức Giê-hô-va nhưng không hết lòng như Đa-vít. Chiến thắng quân sự của ông trước Ê-đôm khiến lòng ông kiêu ngạo, dẫn đến quyết định dại dột là thách thức Y-sơ-ra-ên. Chương này cho thấy hậu quả từ hành động của cả hai vị vua và tiếp tục câu chuyện về những căng thẳng chính trị, quân sự giữa vương quốc Giu-đa và Y-sơ-ra-ên bị chia đôi.

2 Các Vua 14:1-5 (VIE1934)
1 Năm thứ hai đời Giô-ách, con trai Giô-a-cha, vua Y-sơ-ra-ên, thì A-ma-xia, con trai Giô-ách, vua Giu-đa, lên ngôi.
2 Khi lên ngôi, người được hai mươi lăm tuổi, và trị vì hai mươi chín năm tại Giê-ru-sa-lem. Mẹ người tên là Giê-hô-a-đan, ở tại Giê-ru-sa-lem.
3 Người làm điều thiện trước mặt Đức Giê-hô-va, nhưng chẳng bằng Đa-vít, tổ phụ người; người làm mọi việc y như Giô-ách, cha mình, đã làm.
4 Song các nơi cao không bị phá hủy; dân sự vẫn còn dâng của lễ và xông hương tại các nơi cao.
5 Khi vương quốc đã vững chắc trong tay người, người giết những đầy tớ đã giết vua, cha mình.

A-ma-xia lên ngôi vua Giu-đa và, giống như cha mình là Giô-ách, ông đi theo đường lối của Đức Giê-hô-va ở một mức độ nào đó, nhưng không hết lòng như Đa-vít. Mặc dù đem lại sự ổn định cho vương quốc, A-ma-xia không phá bỏ các nơi cao, cho thấy cuộc cải cách tôn giáo của ông chưa hoàn toàn. Các nơi cao là những địa điểm thờ phượng không theo sự chỉ định của Đức Chúa Trời, khiến dân sự xa rời sự thờ phượng đúng đắn tại đền thờ. Việc ông xử tử những kẻ đã giết cha mình phù hợp với sự xét xử của thời đó, đồng thời củng cố quyền lực và sự ổn định của triều đại.

2 Các Vua 14:6 (VIE1934)
6 Nhưng người không giết con cái của những kẻ đã giết vua, theo như đã chép trong sách luật pháp của Môi-se, là sách trong đó Đức Giê-hô-va đã truyền rằng: Cha không nên vì con mà bị xử tử, con cũng không nên vì cha mà bị xử tử; nhưng mỗi người sẽ chết vì tội lỗi mình.

A-ma-xia hành động công bình khi tha mạng cho con cái của những kẻ đã giết vua, vâng theo Luật pháp Môi-se, vốn cấm trừng phạt con cái vì tội lỗi của cha mẹ. Điều này cho thấy A-ma-xia tôn trọng luật pháp của Đức Chúa Trời và khác với tập tục phổ biến thời cổ đại là tiêu diệt cả gia đình của kẻ phạm tội để ngăn ngừa sự trả thù về sau. Qua việc vâng theo luật pháp này, A-ma-xia đã làm gương về sự công bằng trong những năm đầu trị vì.

2 Các Vua 14:7 (VIE1934)
7 Người đánh giết mười ngàn người Ê-đôm trong trũng Muối, chiếm lấy Sê-la trong trận chiến, và đặt tên nó là Giốc-thê-ên cho đến ngày nay.

A-ma-xia giành được một chiến thắng quân sự lớn trước Ê-đôm, giết mười ngàn người và chiếm lấy thành Sê-la, rồi đổi tên thành Giốc-thê-ên. Chiến thắng này làm tăng danh tiếng của ông và củng cố vị thế của Giu-đa. Việc chiếm Sê-la, một thành trì có vị trí chiến lược, cho thấy quyền kiểm soát của Giu-đa đối với Ê-đôm, vốn trước đó đã nổi loạn chống lại mình. Tuy nhiên, chiến thắng này cũng góp phần dẫn đến sự sụp đổ của A-ma-xia, vì lòng kiêu ngạo sau chiến thắng khiến ông đưa ra những quyết định liều lĩnh.

2 Các Vua 14:8-10 (VIE1934)
8 Bấy giờ A-ma-xia sai sứ giả đến Giô-ách, con trai Giô-a-cha, cháu Giê-hu, vua Y-sơ-ra-ên, mà nói rằng: Hãy đến, chúng ta hãy đối mặt nhau.
9 Giô-ách, vua Y-sơ-ra-ên, sai sứ giả đến A-ma-xia, vua Giu-đa, mà nói rằng: Cây gai ở Li-ban sai sứ đến cây bá-hương ở Li-ban, mà rằng: Hãy gả con gái ngươi cho con trai ta làm vợ. Nhưng một con thú rừng ở Li-ban đi ngang qua, giày đạp cây gai.
10 Ngươi đã đánh Ê-đôm, lòng ngươi bèn kiêu ngạo. Hãy vui mừng về điều đó và ở nhà mình; sao ngươi lại gây họa cho mình, khiến ngươi phải ngã, cả ngươi và Giu-đa với ngươi?

Chiến thắng trước Ê-đôm khiến A-ma-xia trở nên tự tin quá mức, dẫn ông đến việc thách thức Giô-ách, vua Y-sơ-ra-ên. Giô-ách trả lời bằng một dụ ngôn, ví A-ma-xia như một cây gai nhỏ bé, còn mình như một cây bá-hương hùng vĩ. Qua đó, ông cảnh báo A-ma-xia đừng đánh giá quá cao sức mạnh của mình chỉ vì đã chiến thắng Ê-đôm. Giô-ách khuyên ông hãy hài lòng với chiến thắng ấy và ở yên trong đất mình, thay vì tìm kiếm một cuộc xung đột không cần thiết có thể đem lại tai họa cho ông và cả Giu-đa.

2 Các Vua 14:11-12 (VIE1934)
11 Nhưng A-ma-xia không nghe. Vậy Giô-ách, vua Y-sơ-ra-ên, đi lên; người và A-ma-xia, vua Giu-đa, đối địch nhau tại Bết-Sê-mết, thuộc về Giu-đa.
12 Giu-đa bị Y-sơ-ra-ên đánh bại; mỗi người chạy trốn về trại mình.

Bỏ ngoài tai lời cảnh báo của Giô-ách, A-ma-xia vẫn tiến hành trận chiến, và Giu-đa phải chịu một thất bại nặng nề. Y-sơ-ra-ên áp đảo Giu-đa, khiến quân lính Giu-đa phải tháo chạy. Thất bại này hạ thấp lòng kiêu ngạo của A-ma-xia và cho thấy sự dại dột của lòng tự tin quá mức. Việc ông không chịu nghe lời khuyên khôn ngoan đã đem lại tai họa cho vương quốc mình.

2 Các Vua 14:13-14 (VIE1934)
13 Giô-ách, vua Y-sơ-ra-ên, bắt A-ma-xia, vua Giu-đa, con trai Giô-ách, con trai A-cha-xia, tại Bết-Sê-mết; rồi người đến Giê-ru-sa-lem, phá tường thành từ cửa Ép-ra-im cho đến cửa Góc, dài bốn trăm thước.
14 Người lấy hết vàng bạc, cùng mọi khí dụng tìm được trong đền thờ Đức Giê-hô-va và trong kho tàng của cung vua, cùng những con tin, rồi trở về Sa-ma-ri.

Giô-ách bắt A-ma-xia rồi tiến đến Giê-ru-sa-lem, phá một phần đáng kể của tường thành, làm suy yếu khả năng phòng thủ của thành. Việc lấy đi các kho báu từ đền thờ và cung vua cho thấy sự nhục nhã mà Giu-đa phải chịu, đồng thời củng cố vị thế của Y-sơ-ra-ên. Việc bắt các con tin cũng giúp Giô-ách bảo đảm rằng Giu-đa sẽ tạm thời phải phục tùng và khó có thể nổi loạn lần nữa.

2 Các Vua 14:15-16 (VIE1934)
15 Các việc khác của Giô-ách đã làm, quyền năng người, và sự đánh giặc người cùng A-ma-xia, vua Giu-đa, há chẳng chép trong sách sử ký về các vua Y-sơ-ra-ên sao?
16 Giô-ách an giấc cùng các tổ phụ mình, và được chôn tại Sa-ma-ri với các vua Y-sơ-ra-ên. Giê-rô-bô-am, con trai người, kế vị người.

Đoạn này tóm lược những việc còn lại trong triều đại của Giô-ách và hướng người đọc đến sách sử ký để biết thêm chi tiết. Sau khi qua đời, Giô-ách được chôn cất tại Sa-ma-ri cùng các vua Y-sơ-ra-ên. Con trai ông là Giê-rô-bô-am II kế vị, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử Y-sơ-ra-ên. Giê-rô-bô-am II sẽ trở thành một trong những vị vua có triều đại đáng kể của vương quốc phía bắc.

2 Các Vua 14:17-20 (VIE1934)
17 A-ma-xia, con trai Giô-ách, vua Giu-đa, sống mười lăm năm sau khi Giô-ách, con trai Giô-a-cha, vua Y-sơ-ra-ên, qua đời.
18 Các việc khác của A-ma-xia há chẳng chép trong sách sử ký về các vua Giu-đa sao?
19 Người ta lập mưu nghịch cùng người tại Giê-ru-sa-lem; người bèn trốn đến La-ki, nhưng họ sai người đuổi theo đến La-ki, và giết người tại đó.
20 Người ta chở xác người trên ngựa, đem về chôn tại Giê-ru-sa-lem, cùng với tổ phụ người, trong thành Đa-vít.

Mặc dù sống thêm mười lăm năm sau khi Giô-ách qua đời, triều đại của A-ma-xia cuối cùng kết thúc bằng một âm mưu chống lại ông. Ông chạy trốn đến La-ki nhưng cuối cùng bị những kẻ lập mưu giết chết. Việc ông bị ám sát phản ánh tình trạng bất ổn trong Giu-đa. Những thất bại và những quyết định sai lầm của ông đã khiến ông dễ bị chống đối từ bên trong. Ông vẫn được chôn tại Giê-ru-sa-lem cùng với các tổ phụ mình, tiếp tục truyền thống hoàng gia, nhưng triều đại của ông được đánh dấu bởi cả những thành công lẫn những sai lầm nghiêm trọng.

2 Các Vua 14:21-22 (VIE1934)
21 Cả dân Giu-đa lập A-xa-ria, lúc ấy mười sáu tuổi, làm vua thế cho A-ma-xia, cha người.
22 Người xây dựng Ê-lát, và đem nó về cho Giu-đa, sau khi vua đã an giấc cùng các tổ phụ mình.

Sau khi A-ma-xia qua đời, dân Giu-đa lập con trai ông là A-xa-ria, cũng được gọi là Ô-xia, làm vua khi mới mười sáu tuổi. Một trong những việc đầu tiên của A-xa-ria là xây dựng lại và khôi phục Ê-lát, một thành phố cảng có vị trí chiến lược. Triều đại của ông về sau sẽ được đánh dấu bởi sự thịnh vượng và những thành công quân sự, mở ra một giai đoạn mới cho Giu-đa sau thời kỳ bất ổn dưới triều đại A-ma-xia.

2 Các Vua 14:23-25 (VIE1934)
23 Năm thứ mười lăm đời A-ma-xia, con trai Giô-ách, vua Giu-đa, thì Giê-rô-bô-am, con trai Giô-ách, vua Y-sơ-ra-ên, lên ngôi tại Sa-ma-ri, và trị vì bốn mươi mốt năm.
24 Người làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va; không lìa bỏ các tội lỗi của Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, là kẻ đã khiến Y-sơ-ra-ên phạm tội.
25 Người khôi phục bờ cõi Y-sơ-ra-ên từ cửa ải Ha-mát cho đến biển đồng bằng, theo lời của Đức Giê-hô-va, Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên, là lời Ngài đã dùng tôi tớ Ngài là Giô-na, con trai A-mi-tai, nhà tiên tri ở Gát-Hê-phe, mà phán ra.

Giê-rô-bô-am II trị vì bốn mươi mốt năm và tiếp tục những đường lối tội lỗi của Giê-rô-bô-am I, duy trì những hình thức thờ hình tượng đã làm Y-sơ-ra-ên phạm tội. Tuy nhiên, dù nhà vua không trung thành với Đức Chúa Trời, Ngài vẫn cho phép ông khôi phục lãnh thổ Y-sơ-ra-ên, làm ứng nghiệm lời tiên tri qua Giô-na. Sự mở rộng lãnh thổ này cho thấy lòng thương xót của Đức Chúa Trời đối với Y-sơ-ra-ên, ngay cả khi dân sự vẫn không trung tín. Thành công quân sự của Giê-rô-bô-am tương phản rõ rệt với sự thất bại thuộc linh của ông.

2 Các Vua 14:26-27 (VIE1934)
26 Vì Đức Giê-hô-va thấy nỗi khổ của Y-sơ-ra-ên rất cay đắng; chẳng còn ai giúp đỡ Y-sơ-ra-ên, hoặc người làm tôi, hoặc người được tự do.
27 Đức Giê-hô-va không phán rằng Ngài sẽ xóa tên Y-sơ-ra-ên khỏi dưới trời, bèn cứu họ bởi tay Giê-rô-bô-am, con trai Giô-ách.

Mặc dù Y-sơ-ra-ên vẫn tiếp tục phản nghịch, Đức Chúa Trời trong lòng thương xót đã nhìn thấy nỗi khổ rất lớn của dân sự và không muốn hoàn toàn tiêu diệt họ. Họ đang chịu cảnh khốn khổ mà không có ai giúp đỡ, nên Đức Chúa Trời dùng Giê-rô-bô-am II để giải cứu họ và tạm thời bảo tồn Y-sơ-ra-ên. Điều này cho thấy sự nhịn nhục của Đức Chúa Trời và mong muốn của Ngài ban cho Y-sơ-ra-ên cơ hội ăn năn, ngay cả trong tình trạng tội lỗi của họ.

2 Các Vua 14:28-29 (VIE1934)
28 Các việc khác của Giê-rô-bô-am, mọi điều người làm, quyền năng người, cách người đánh giặc, và cách người đem Đa-mách cùng Ha-mát, là những thành vốn thuộc về Giu-đa, trở về cho Y-sơ-ra-ên, há chẳng chép trong sách sử ký về các vua Y-sơ-ra-ên sao?
29 Giê-rô-bô-am an giấc cùng các tổ phụ mình, tức là các vua Y-sơ-ra-ên. Xa-cha-ri, con trai người, kế vị người.

Triều đại của Giê-rô-bô-am II được đánh dấu bởi những cuộc chinh phục quân sự và sự mở rộng lãnh thổ. Ông khôi phục những vùng đất đã mất và củng cố vương quốc Y-sơ-ra-ên. Những việc quyền năng của ông được ghi lại trong sách sử ký, nhưng bất chấp những thành công về quân sự, ông vẫn để lại một di sản thất bại về thuộc linh. Sau khi ông qua đời, con trai ông là Xa-cha-ri kế vị, tiếp tục dòng các vua của Y-sơ-ra-ên.