2 Các Vua 17

Chương này thuật lại sự sụp đổ của Y-sơ-ra-ên, vương quốc phía bắc, và việc dân sự cuối cùng bị người A-si-ri bắt đi lưu đày vì sự bất tuân kéo dài đối với Đức Chúa Trời. Kinh Thánh trình bày rõ những tội lỗi của dân Y-sơ-ra-ên, đặc biệt là sự thờ hình tượng và việc bắt chước các dân tộc chung quanh. Đức Giê-hô-va đã nhiều lần cảnh cáo họ qua các tiên tri, nhưng họ vẫn cứng lòng và không chịu trở lại với Ngài. Vì vậy, Đức Chúa Trời cho phép người A-si-ri chinh phục họ và đưa họ khỏi đất mình. Sau đó, vua A-si-ri đưa những dân tộc khác đến cư trú trong các thành của Sa-ma-ri. Những dân này học biết về Đức Giê-hô-va, nhưng vẫn tiếp tục thờ các thần riêng của mình, tạo nên một hình thức thờ phượng pha trộn.

2 Các Vua 17:1-5 (VIE1934)
1 Năm thứ mười hai đời A-cha, vua Giu-đa, thì Ô-sê, con trai Ê-la, lên ngôi làm vua Y-sơ-ra-ên tại Sa-ma-ri, và trị vì chín năm.
2 Người làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, nhưng không như các vua Y-sơ-ra-ên trước người.
3 Sanh-ma-na-se, vua A-si-ri, kéo lên đánh người; Ô-sê làm tôi người và nộp cống cho người.
4 Nhưng vua A-si-ri khám phá ra mưu phản của Ô-sê, vì người sai sứ đến Sô, vua Ê-díp-tô, và không nộp cống cho vua A-si-ri như mỗi năm đã làm. Vậy, vua A-si-ri bắt người và bỏ tù.
5 Vua A-si-ri đi khắp xứ, kéo lên đến Sa-ma-ri và vây thành ấy trong ba năm.

Những câu này giới thiệu Ô-sê, vị vua cuối cùng của Y-sơ-ra-ên. Mặc dù Ô-sê không gian ác như những vua trước mình, ông vẫn làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va. Ô-sê trở thành chư hầu của A-si-ri và phải nộp cống hằng năm. Nhưng ông tìm cách liên minh với Ai Cập để thoát khỏi sự kiểm soát của A-si-ri và ngừng nộp cống. Khi vua A-si-ri phát hiện âm mưu này, ông bắt Ô-sê và bỏ tù. Sau đó, quân A-si-ri tiến đánh Sa-ma-ri và vây thành trong ba năm. Đây là bước cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của vương quốc phía bắc.

2 Các Vua 17:6 (VIE1934)
6 Năm thứ chín đời Ô-sê, vua A-si-ri chiếm lấy Sa-ma-ri, bắt dân Y-sơ-ra-ên làm phu tù, đem chúng qua A-si-ri, để chúng ở tại Hê-la, và tại bờ sông Ha-bô, trong xứ Gô-xan, và trong các thành người Mê-đi.

Câu này đánh dấu sự kết thúc của vương quốc Y-sơ-ra-ên phía bắc. Sau ba năm bị vây hãm, Sa-ma-ri bị người A-si-ri chiếm. Dân Y-sơ-ra-ên bị bắt đi và phân tán đến nhiều nơi trong lãnh thổ A-si-ri. Như vậy, Y-sơ-ra-ên không còn tồn tại như một quốc gia độc lập. Sự lưu đày này là kết quả cuối cùng của một thời gian dài dân sự liên tục chống nghịch Đức Chúa Trời và thờ hình tượng.

2 Các Vua 17:7-12 (VIE1934)
7 Ấy vì dân Y-sơ-ra-ên đã phạm tội cùng Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình, là Đấng đã đem họ lên khỏi xứ Ê-díp-tô, khỏi tay Pha-ra-ôn, vua Ê-díp-tô, và đã kính sợ các thần khác.
8 Họ bước theo lệ tục của các dân tộc mà Đức Giê-hô-va đã đuổi khỏi trước mặt dân Y-sơ-ra-ên, và theo lệ tục mà các vua Y-sơ-ra-ên đã lập.
9 Dân Y-sơ-ra-ên đã kín đáo làm những điều chẳng ngay thẳng đối cùng Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình; họ xây cho mình những nơi cao trong mọi thành mình, từ tháp canh cho đến thành vững chắc.
10 Họ dựng cho mình những tượng và những hình tượng A-sê-ra trên mọi đồi cao và dưới mọi cây xanh.
11 Tại đó họ xông hương trên mọi nơi cao, như các dân tộc mà Đức Giê-hô-va đã đuổi khỏi trước mặt họ; họ làm những điều ác để chọc giận Đức Giê-hô-va,
12 và hầu việc thần tượng, về điều mà Đức Giê-hô-va đã phán dặn họ rằng: Các ngươi chớ nên làm việc đó.

Những câu này tóm tắt nguyên nhân Y-sơ-ra-ên sụp đổ. Dân sự đã quên Đức Chúa Trời, là Đấng từng giải cứu họ khỏi Ai Cập, và thay vào đó họ bắt chước những tập tục của các dân tộc chung quanh. Họ dựng các nơi cao, các tượng thờ và những hình tượng A-sê-ra, rồi xông hương cho các thần tượng. Họ không chỉ vô tình đi lạc khỏi đường lối của Đức Chúa Trời mà còn cố ý thực hành những điều Ngài đã cấm. Sự thờ hình tượng kéo dài và sự chống nghịch liên tục này là nguyên nhân căn bản dẫn đến sự sụp đổ của vương quốc Y-sơ-ra-ên.

2 Các Vua 17:13-15 (VIE1934)
13 Đức Giê-hô-va đã dùng mọi tiên tri, mọi đấng tiên kiến làm chứng nghịch cùng Y-sơ-ra-ên và Giu-đa, mà rằng: Hãy xây bỏ đường ác của các ngươi, gìn giữ điều răn và luật lệ ta, y theo luật pháp mà ta đã truyền cho tổ phụ các ngươi, và đã dùng các đầy tớ ta là những tiên tri mà truyền cho các ngươi.
14 Nhưng họ không nghe, cứng cổ mình, như tổ phụ họ đã chẳng tin Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình.
15 Họ từ bỏ luật lệ và giao ước mà Ngài đã lập cùng tổ phụ họ, và những lời chứng của Ngài đã làm chứng cho họ; họ đi theo những thần hư không, và trở nên hư không, bắt chước các dân tộc ở chung quanh mình, là những dân mà Đức Giê-hô-va đã truyền dặn họ chớ nên làm như chúng.

Đức Chúa Trời không để dân Y-sơ-ra-ên không được cảnh báo. Ngài liên tục sai các tiên tri đến kêu gọi họ từ bỏ đường ác và trở lại với Ngài. Nhưng dân sự cứng cổ và không chịu nghe. Họ từ bỏ giao ước mà Đức Chúa Trời đã lập với tổ phụ họ, rồi bắt chước các dân tộc chung quanh và thờ những thần hư không. Sự bất tuân của họ không phải là vì thiếu cơ hội để trở lại với Đức Chúa Trời. Họ đã được cảnh báo nhiều lần nhưng vẫn cố ý lựa chọn đường lối riêng.

2 Các Vua 17:16-18 (VIE1934)
16 Họ bỏ hết các điều răn của Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình, làm cho mình những hình đúc, tức là hai con bò con, làm hình tượng A-sê-ra, thờ cả cơ binh trên trời, và hầu việc Ba-anh.
17 Họ bắt con trai con gái mình đi qua lửa, làm bói toán, dùng thuật số, và bán mình làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, để chọc giận Ngài.
18 Vì vậy, Đức Giê-hô-va nổi giận cùng Y-sơ-ra-ên cách quá đỗi, và dẹp họ khỏi trước mặt Ngài; chỉ còn lại một mình chi phái Giu-đa.

Những câu này cho thấy mức độ nghiêm trọng của sự phản nghịch. Dân Y-sơ-ra-ên đã bỏ hết các điều răn của Đức Chúa Trời và quay sang thờ hình tượng, thậm chí có những hành động ghê tởm như bắt con cái đi qua lửa. Họ cũng thực hành bói toán và các thuật số. Những hành động này chọc giận Đức Giê-hô-va, và cuối cùng Ngài cho phép họ bị loại khỏi đất mình. Chỉ còn Giu-đa tồn tại trong một thời gian nữa. Sự lưu đày của Y-sơ-ra-ên là hậu quả của nhiều thế hệ liên tục chống nghịch Đức Chúa Trời.

2 Các Vua 17:19-23 (VIE1934)
19 Giu-đa cũng không giữ các điều răn của Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình, nhưng bước theo lệ tục mà Y-sơ-ra-ên đã lập.
20 Đức Giê-hô-va bèn từ bỏ hết dòng dõi Y-sơ-ra-ên, làm khổ họ, phó họ vào tay những kẻ cướp bóc, cho đến khi Ngài đã đuổi họ khỏi trước mặt Ngài.
21 Vì Ngài đã xé Y-sơ-ra-ên khỏi nhà Đa-vít, và họ lập Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, làm vua. Giê-rô-bô-am khiến Y-sơ-ra-ên lìa bỏ việc theo Đức Giê-hô-va, và phạm một tội lớn.
22 Vậy, dân Y-sơ-ra-ên cứ theo mọi tội lỗi của Giê-rô-bô-am mà người đã phạm; họ không lìa bỏ các tội ấy,
23 cho đến khi Đức Giê-hô-va đã đuổi Y-sơ-ra-ên khỏi trước mặt Ngài, y như Ngài đã dùng mọi đầy tớ mình là các tiên tri mà phán. Vậy, Y-sơ-ra-ên bị bắt khỏi đất mình qua A-si-ri, cho đến ngày nay.

Những câu này cũng nhắc đến Giu-đa, vì dù Giu-đa được Đức Chúa Trời gìn giữ thêm một thời gian, họ cũng đã bắt đầu đi theo những đường lối sai lạc của Y-sơ-ra-ên. Tội lỗi đặc biệt gắn liền với Giê-rô-bô-am đã trở thành một vấn đề kéo dài qua nhiều thế hệ. Đức Chúa Trời đã cảnh báo Y-sơ-ra-ên qua các tiên tri, nhưng họ vẫn tiếp tục trong tội lỗi. Cuối cùng, điều Đức Chúa Trời đã phán qua các tiên tri đã xảy ra: Y-sơ-ra-ên bị bắt khỏi đất mình và bị đem sang A-si-ri.

2 Các Vua 17:24-25 (VIE1934)
24 Vua A-si-ri đem người Ba-by-lôn, người Cút, người A-va, người Ha-mát và người Sê-phạt-va-im đến, đặt trong các thành của Sa-ma-ri thay cho dân Y-sơ-ra-ên; những người ấy chiếm lấy Sa-ma-ri và ở trong các thành nó.
25 Khi mới bắt đầu ở tại đó, họ không kính sợ Đức Giê-hô-va; vậy nên Đức Giê-hô-va sai sư tử đến giữa họ, giết một số người.

Sau khi dân Y-sơ-ra-ên bị lưu đày, vua A-si-ri đưa những dân tộc khác từ nhiều vùng khác nhau đến cư trú trong các thành của Sa-ma-ri. Tuy nhiên, những người mới đến không kính sợ Đức Giê-hô-va. Vì vậy, sư tử xuất hiện giữa họ và giết một số người. Điều này khiến họ nhận ra rằng họ cần phải biết đến Đức Chúa Trời của xứ mà họ đang cư trú.

2 Các Vua 17:26-28 (VIE1934)
26 Vậy, họ nói cùng vua A-si-ri rằng: Các dân mà vua đã dời đi và đặt trong các thành Sa-ma-ri, chẳng biết cách thờ phượng thần của xứ; vậy nên thần ấy đã sai sư tử đến giữa họ, và kìa, chúng giết họ, vì họ chẳng biết cách thờ phượng thần của xứ.
27 Vua A-si-ri bèn truyền lịnh rằng: Hãy sai đến đó một trong các thầy tế lễ mà các ngươi đã đem từ đó về; người ấy hãy đi ở đó và dạy họ cách thờ phượng thần của xứ.
28 Vậy, một trong các thầy tế lễ mà người ta đã đem khỏi Sa-ma-ri, đến ở tại Bê-tên, dạy họ phải kính sợ Đức Giê-hô-va làm sao.

Những cư dân mới nhận ra rằng họ không biết cách thờ phượng Đức Chúa Trời của xứ và cho rằng điều đó liên quan đến việc sư tử tấn công họ. Vua A-si-ri sai một trong những thầy tế lễ đã bị đem khỏi Sa-ma-ri trở về đó để dạy họ cách kính sợ Đức Giê-hô-va. Điều này cho thấy họ đã bắt đầu nhận biết quyền năng của Đức Chúa Trời, nhưng sự hiểu biết của họ vẫn còn hạn chế và chưa dẫn đến một sự từ bỏ hoàn toàn các thần tượng mà họ vốn thờ phượng.

2 Các Vua 17:29-33 (VIE1934)
29 Nhưng mỗi dân tộc làm thần riêng của mình, đặt trong các nhà nơi cao mà người Sa-ma-ri đã làm, mỗi dân tộc trong thành mình, nơi mình ở.
30 Người Ba-by-lôn làm Su-cốt-Bê-nốt; người Cút làm Nẹt-gan; người Ha-mát làm A-si-ma;
31 người A-vít làm Níp-ha và Tạt-tác; còn người Sê-phạt-va-im thiêu con trai mình trong lửa để tế A-đram-mê-léc và A-nam-mê-léc, là thần của Sê-phạt-va-im.
32 Chúng cũng kính sợ Đức Giê-hô-va, và lập những người trong dân mình làm thầy tế lễ tại các nơi cao, cử hành tế lễ cho mình tại các nhà nơi cao.
33 Vậy, chúng kính sợ Đức Giê-hô-va, lại cũng hầu việc thần riêng mình, theo lệ tục của các dân tộc mà chúng đã bị dời khỏi đó.

Mặc dù đã được dạy về Đức Giê-hô-va, những dân tộc được đưa đến Sa-ma-ri vẫn tiếp tục thờ các thần riêng của mình. Họ đặt các thần tượng trong những nơi cao và tiếp tục những tập tục tôn giáo cũ. Một số dân còn thực hành việc thiêu con cái mình để tế thần. Vì vậy, mặc dù họ có kính sợ Đức Giê-hô-va ở một mức độ nào đó, họ vẫn đồng thời hầu việc các thần riêng của mình. Đây là một hình thức thờ phượng pha trộn: họ thừa nhận Đức Giê-hô-va nhưng không từ bỏ các thần tượng. Sự thờ phượng như vậy không phải là sự trung thành trọn vẹn với Đức Chúa Trời.

2 Các Vua 17:34 (VIE1934)
34 Cho đến ngày nay, chúng làm theo lệ tục cũ; chúng chẳng kính sợ Đức Giê-hô-va, chẳng làm theo luật lệ, mạng lịnh, luật pháp và điều răn mà Đức Giê-hô-va đã truyền cho con cháu Gia-cốp, là người Ngài đã đặt tên là Y-sơ-ra-ên.

Tác giả nhấn mạnh rằng, dù những cư dân mới có một mức độ nhận biết về Đức Giê-hô-va, họ vẫn không thật sự vâng theo luật pháp và điều răn của Ngài. Sự thờ phượng của họ chỉ mang tính bề ngoài và không dẫn đến sự vâng phục thật sự. Những tập tục cũ vẫn tiếp tục được truyền lại, cho thấy sự thờ hình tượng đã ăn sâu vào đời sống tôn giáo của vùng đất này.

2 Các Vua 17:35-36 (VIE1934)
35 Đức Giê-hô-va đã lập giao ước cùng họ và truyền dặn rằng: Các ngươi chớ kính sợ thần khác, chớ cúi mình trước chúng, chớ hầu việc chúng, chớ dâng của lễ cho chúng.
36 Nhưng Giê-hô-va, là Đấng đã dùng quyền năng lớn lao và cánh tay giơ ra đem các ngươi lên khỏi xứ Ê-díp-tô, thì các ngươi phải kính sợ Ngài, cúi mình trước Ngài, dâng của lễ cho Ngài.

Những câu này nhắc lại giao ước mà Đức Chúa Trời đã lập với Y-sơ-ra-ên. Ngài truyền rõ rằng họ không được kính sợ, cúi mình, hầu việc hay dâng của lễ cho các thần khác. Chính Đức Giê-hô-va, là Đấng đã dùng quyền năng lớn lao giải cứu họ khỏi Ai Cập, mới là Đấng duy nhất họ phải kính sợ và thờ phượng. Đây là nguyên tắc căn bản của mối quan hệ giao ước giữa Đức Chúa Trời và dân Ngài.

2 Các Vua 17:37-39 (VIE1934)
37 Các luật lệ, mạng lịnh, luật pháp và điều răn mà Ngài đã chép cho các ngươi, các ngươi phải cẩn thận làm theo đời đời; các ngươi chớ kính sợ thần khác.
38 Giao ước mà ta đã lập cùng các ngươi, các ngươi chớ quên, và chớ kính sợ thần khác.
39 Nhưng các ngươi phải kính sợ Giê-hô-va Đức Chúa Trời mình, thì Ngài sẽ giải cứu các ngươi khỏi tay mọi kẻ thù nghịch.

Đức Chúa Trời đã ban cho dân Ngài những chỉ dẫn rõ ràng về cách họ phải sống. Họ phải cẩn thận giữ các luật lệ và điều răn của Ngài, không được quên giao ước, và không được kính sợ các thần khác. Ngài cũng hứa rằng Ngài sẽ giải cứu họ khỏi kẻ thù nếu họ trung thành với Ngài. Vấn đề không phải là Đức Chúa Trời không chỉ dẫn cho họ, mà là họ đã không vâng theo những điều Ngài truyền dạy.

2 Các Vua 17:40-41 (VIE1934)
40 Nhưng họ không vâng lời, cứ theo lệ tục cũ của mình.
41 Vậy, các dân tộc ấy vừa kính sợ Đức Giê-hô-va, vừa hầu việc các hình tượng chạm của mình; con cháu họ cũng làm như tổ phụ mình đã làm, cho đến ngày nay.

Chương này kết thúc bằng một nhận xét rất đáng chú ý: những dân cư mới vẫn tiếp tục đi theo những tập tục cũ. Họ có kính sợ Đức Giê-hô-va, nhưng đồng thời vẫn hầu việc các hình tượng của mình. Sự pha trộn này tiếp tục qua nhiều thế hệ. Họ không hoàn toàn từ bỏ thần tượng để hết lòng theo Đức Chúa Trời. Qua lịch sử của Y-sơ-ra-ên, chương này cho thấy sự thờ phượng Đức Chúa Trời không thể được kết hợp với việc tiếp tục hầu việc các thần khác. Vấn đề không chỉ là thừa nhận Đức Chúa Trời, mà là thật sự vâng lời Ngài và trung thành với giao ước của Ngài.