2 Các Vua 23

Chương này thuật lại những cuộc cải cách tôn giáo do vua Giô-si-a thực hiện sau khi sách Luật pháp được tìm thấy trong đền thờ. Giô-si-a lập lại giao ước với Đức Giê-hô-va và tiến hành một cuộc thanh tẩy sâu rộng, loại bỏ sự thờ hình tượng khỏi Giu-đa và Y-sơ-ra-ên. Ông phá hủy các nơi cao, hình tượng và những vật dụng liên quan đến sự thờ phượng các thần ngoại bang. Tuy nhiên, dù Giô-si-a hết lòng cải cách, cơn thịnh nộ của Đức Giê-hô-va đối với Giu-đa vẫn không nguôi vì những tội lỗi nghiêm trọng của các vua trước. Chương này cũng ghi lại cái chết của Giô-si-a trong trận chiến và sự chuyển giao quyền lực, cho thấy dân sự nhanh chóng quay trở lại những đường lối gian ác dưới các vua kế vị, khiến sự sụp đổ của Giu-đa ngày càng đến gần.

2 Các Vua 23:1-5 (VIE1934)
1 Vua sai người nhóm hiệp cùng mình hết thảy các trưởng lão của Giu-đa và Giê-ru-sa-lem.
2 Vua đi lên đền Đức Giê-hô-va, có mọi người Giu-đa và hết thảy dân cư Giê-ru-sa-lem, các thầy tế lễ, các tiên tri, và cả dân sự, từ nhỏ đến lớn, cùng đi với người. Người đọc cho họ nghe mọi lời trong sách giao ước đã tìm được trong đền Đức Giê-hô-va.
3 Vua đứng trên bục cao, lập giao ước trước mặt Đức Giê-hô-va, hứa theo Đức Giê-hô-va, gìn giữ các điều răn, chứng cớ, và luật lệ Ngài hết lòng hết ý, làm theo các lời của giao ước đã chép trong sách này. Cả dân sự đều đứng về giao ước.
4 Vua truyền cho thầy tế lễ thượng phẩm Hinh-kia, các thầy tế lễ bậc thứ, và những người giữ cửa, phải đem ra khỏi đền Đức Giê-hô-va mọi khí dụng đã làm cho Ba-anh, cho A-sê-ra, và cho cả cơ binh trên trời; người đốt chúng ngoài Giê-ru-sa-lem, trong đồng ruộng của suối Kết-rôn, rồi đem tro chúng đến Bê-tên.
5 Người cũng trừ bỏ các thầy tế lễ tà thần mà các vua Giu-đa đã lập lên đặng xông hương trên các nơi cao trong các thành Giu-đa và các nơi chung quanh Giê-ru-sa-lem, cùng những kẻ xông hương cho Ba-anh, cho mặt trời, mặt trăng, các tinh tú, và cả cơ binh trên trời.

Vua Giô-si-a tập hợp các nhà lãnh đạo và dân sự Giu-đa để lập lại giao ước với Đức Chúa Trời. Ông đọc lớn tiếng sách giao ước, cho thấy quyết tâm đưa dân sự trở lại với luật pháp của Đức Chúa Trời. Dân sự cùng đứng về phía giao ước. Sau đó, Giô-si-a tiến hành một cuộc thanh tẩy toàn diện, phá hủy những vật dụng được dùng để thờ các thần giả như Ba-anh và A-sê-ra, rồi đốt chúng bên ngoài thành. Ông cũng loại bỏ những thầy tế lễ tà thần, khôi phục sự thờ phượng đúng đắn đối với Đức Chúa Trời. Những hành động này cho thấy một sự trở lại với lòng trung tín, đồng thời nhắc đến thực tế rằng dân sự trước đó đã sống trong sự không vâng lời lâu dài.

2 Các Vua 23:6-7 (VIE1934)
6 Người đem tượng A-sê-ra ra khỏi đền Đức Giê-hô-va, đến suối Kết-rôn ngoài Giê-ru-sa-lem, đốt nó tại đó, nghiền ra bụi, rồi rải bụi nó trên mồ của dân sự.
7 Người cũng phá những nhà của bọn nam mãi dâm ở trong đền Đức Giê-hô-va, là nơi đàn bà dệt màn cho A-sê-ra.

Giô-si-a tiếp tục cải cách bằng cách loại bỏ tượng A-sê-ra đã được đặt ngay trong đền thờ, một điều đáng ghê tởm trước mặt Đức Chúa Trời. Ông đốt tượng, nghiền thành bụi và rải bụi trên các mồ mả, biểu thị sự hủy bỏ hoàn toàn. Ông cũng phá bỏ những nơi được sử dụng cho các hành vi vô luân trong khu vực đền thờ. Điều này cho thấy lòng sốt sắng của Giô-si-a trong việc thanh tẩy sự thờ phượng và quyết tâm loại bỏ mọi dấu vết của sự thờ hình tượng cùng những thực hành trái với mạng lệnh của Đức Chúa Trời.

2 Các Vua 23:8-9 (VIE1934)
8 Người đem hết thảy các thầy tế lễ từ các thành Giu-đa đến, làm ô uế các nơi cao, là nơi các thầy tế lễ đã xông hương, từ Ghê-ba cho đến Bê-e-Sê-ba; người cũng phá các nơi cao ở cửa thành, gần lối vào cửa Giô-suê, quan cai trị thành, ở bên tả nơi cửa thành.
9 Nhưng các thầy tế lễ của các nơi cao không được lên bàn thờ Đức Giê-hô-va tại Giê-ru-sa-lem, chỉ ăn bánh không men giữa anh em mình.

Giô-si-a mở rộng cuộc cải cách ra ngoài Giê-ru-sa-lem, đem các thầy tế lễ từ những thành khác đến và làm ô uế những nơi cao nơi họ từng xông hương. Ông phá hủy những nơi cao này, kể cả những nơi nằm gần các cửa thành, vốn đã trở thành những trung tâm của sự thờ phượng ngoại giáo. Tuy nhiên, các thầy tế lễ từng phục vụ tại những nơi cao không được phục vụ tại bàn thờ Đức Giê-hô-va ở Giê-ru-sa-lem, dù họ vẫn được tham dự một phần trong đời sống tôn giáo của dân sự bằng cách ăn bánh không men giữa anh em mình.

2 Các Vua 23:10-11 (VIE1934)
10 Người cũng làm ô uế Tô-phết, ở trong trũng của con trai Hi-nôm, hầu cho chẳng ai có thể khiến con trai hay con gái mình đi ngang qua lửa cho Mô-lóc.
11 Người trừ bỏ những ngựa mà các vua Giu-đa đã biệt riêng cho mặt trời, ở nơi vào đền Đức Giê-hô-va, gần phòng của Na-than-Mê-léc, quan thái giám ở trong hành lang; người cũng đốt các xe của mặt trời.

Giô-si-a tiếp tục loại bỏ những thực hành đáng ghê tởm bằng cách làm ô uế Tô-phết, nơi người ta từng dâng con cái qua lửa cho Mô-lóc. Đây là một hình thức thờ hình tượng tàn ác mà Đức Chúa Trời nghiêm cấm. Bằng cách làm ô uế nơi này, Giô-si-a không chỉ loại bỏ sự thực hành ấy mà còn ngăn không cho nó tiếp tục. Ông cũng loại bỏ những vật dụng liên quan đến việc thờ mặt trời, gồm ngựa và xe mà các vua trước đã biệt riêng cho mặt trời. Những hành động này cho thấy quyết tâm của Giô-si-a trong việc tận diệt sự thờ hình tượng dưới mọi hình thức và đưa dân sự trở lại với sự thờ phượng Đức Chúa Trời chân thật.

2 Các Vua 23:12-14 (VIE1934)
12 Các bàn thờ ở trên nóc nhà, tức là nơi cao của A-cha, mà các vua Giu-đa đã làm, cùng những bàn thờ mà Ma-na-se đã làm trong hai hành lang của đền Đức Giê-hô-va, vua phá đi, đập chúng ra tại đó, rồi ném bụi chúng xuống suối Kết-rôn.
13 Vua cũng làm ô uế các nơi cao ở phía đông Giê-ru-sa-lem, về phía nam núi Hủy-diệt, là những nơi Sa-lô-môn, vua Y-sơ-ra-ên, đã xây cho Ách-ta-rốt, là vật đáng gớm ghiếc của dân Si-đôn; cho Kê-móc, là vật đáng gớm ghiếc của Mô-áp; và cho Minh-côm, là vật đáng gớm ghiếc của dân Am-môn.
14 Người đập các trụ thờ và chặt các tượng A-sê-ra, rồi chất đầy những nơi ấy bằng xương người.

Giô-si-a triệt để phá hủy những bàn thờ và hình tượng đã được dựng lên ngay cả trong khu vực đền thờ bởi các vua trước, gồm A-cha và Ma-na-se. Ông đập các bàn thờ thành bụi và đem bụi đi, biểu thị sự hủy diệt hoàn toàn. Ông cũng làm ô uế những nơi cao ở phía đông Giê-ru-sa-lem, vốn có nguồn gốc từ thời Sa-lô-môn, khi những nơi ấy được dựng lên để thờ các thần ngoại bang. Qua hành động này, Giô-si-a bác bỏ cả những thực hành thờ hình tượng đã tồn tại từ nhiều thế hệ. Việc dùng xương người làm ô uế những nơi ấy khiến chúng trở nên không còn thích hợp cho sự thờ phượng nữa.

2 Các Vua 23:15-17 (VIE1934)
15 Người cũng phá bàn thờ ở Bê-tên, và nơi cao mà Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, là kẻ đã khiến Y-sơ-ra-ên phạm tội, đã làm; người phá bàn thờ và nơi cao ấy, đốt nơi cao và nghiền ra bụi, rồi đốt tượng A-sê-ra.
16 Khi Giô-si-a xây lại, thấy những mồ mả ở trên núi, bèn sai người lấy hài cốt trong mồ mà đốt trên bàn thờ, làm ô uế bàn thờ, y theo lời của Đức Giê-hô-va mà người của Đức Chúa Trời đã rao truyền, là người đã rao trước những điều ấy.
17 Người hỏi rằng: Bia mộ kia ta thấy là gì? Người trong thành đáp rằng: Ấy là mồ của người Đức Chúa Trời đã từ Giu-đa đến, và rao truyền những điều này mà vua đã làm nghịch cùng bàn thờ Bê-tên.

Giô-si-a mở rộng cuộc cải cách đến Bê-tên, phá hủy bàn thờ mà Giê-rô-bô-am đã lập để thờ hình tượng. Qua đó, lời tiên tri của người Đức Chúa Trời đã được nói ra nhiều năm trước được ứng nghiệm. Việc làm ô uế bàn thờ bằng hài cốt người bảo đảm rằng nơi ấy không còn được sử dụng cho sự thờ phượng giả dối.

2 Các Vua 23:18-20 (VIE1934)
18 Vua bèn nói rằng: Hãy để người ấy yên; chớ ai động đến hài cốt người. Vậy, họ để hài cốt người, cùng hài cốt của tiên tri đã từ Sa-ma-ri đến.
19 Giô-si-a cũng phá hết thảy các đền miếu của những nơi cao trong các thành Sa-ma-ri, là những nơi các vua Y-sơ-ra-ên đã xây để chọc giận Đức Giê-hô-va; người làm cho chúng y như mọi điều đã làm tại Bê-tên.
20 Người giết các thầy tế lễ của các nơi cao trên các bàn thờ, và đốt hài cốt người trên các bàn thờ ấy, rồi trở về Giê-ru-sa-lem.

Sau khi nhận ra ngôi mộ của người Đức Chúa Trời đã tiên tri nghịch cùng bàn thờ của Giê-rô-bô-am, Giô-si-a tôn trọng người ấy bằng cách không để ai đụng đến hài cốt. Sau đó, ông đi khắp Sa-ma-ri, tức lãnh thổ của vương quốc Y-sơ-ra-ên phía bắc trước đây, phá hủy các đền miếu và bàn thờ thờ hình tượng. Việc đốt hài cốt người trên các bàn thờ làm cho chúng hoàn toàn ô uế và không còn được sử dụng cho sự thờ phượng. Cuộc cải cách của Giô-si-a vượt ra ngoài Giu-đa đến những vùng trước đây thuộc vương quốc Y-sơ-ra-ên, cho thấy quyết tâm loại bỏ sự thờ hình tượng khỏi toàn vùng.

2 Các Vua 23:21-23 (VIE1934)
21 Vua truyền cho cả dân sự rằng: Hãy giữ lễ Vượt qua cho Giê-hô-va Đức Chúa Trời các ngươi, y như đã chép trong sách giao ước này.
22 Thật, từ đời các quan xét đã xét đoán Y-sơ-ra-ên, và trong các đời vua Y-sơ-ra-ên cùng các vua Giu-đa, chưa hề có lễ Vượt qua nào được giữ như vậy.
23 Nhưng năm thứ mười tám đời vua Giô-si-a, lễ Vượt qua này được giữ cho Đức Giê-hô-va tại Giê-ru-sa-lem.

Giô-si-a khôi phục việc giữ lễ Vượt qua, một trong những lễ quan trọng nhất trong lịch sử tôn giáo của Y-sơ-ra-ên, và truyền cho toàn dân phải giữ lễ theo những chỉ dẫn trong sách giao ước. Lễ Vượt qua này nổi bật vì quy mô và ý nghĩa đặc biệt của nó, đến mức Kinh Thánh cho biết chưa từng có lễ Vượt qua nào được giữ như vậy kể từ thời các quan xét. Điều này cho thấy một sự phục hưng mạnh mẽ của sự thờ phượng Đức Chúa Trời dưới sự lãnh đạo của Giô-si-a.

2 Các Vua 23:24-25 (VIE1934)
24 Giô-si-a cũng trừ bỏ những đồng cốt, những thầy bói, các gia thần, các thần tượng, và mọi vật đáng gớm ghiếc đã thấy trong xứ Giu-đa và tại Giê-ru-sa-lem, để làm ứng nghiệm những lời của luật pháp đã chép trong sách mà thầy tế lễ Hinh-kia đã tìm được trong đền Đức Giê-hô-va.
25 Trước người chẳng có vua nào như người, đã hết lòng, hết ý, hết sức trở lại cùng Đức Giê-hô-va, làm theo trọn luật pháp của Môi-se; và sau người cũng chẳng có vua nào giống như người.

Những cải cách của Giô-si-a còn đi xa hơn khi ông loại bỏ mọi hình thức ngoại giáo, gồm việc cầu hỏi đồng cốt, thầy bói, gia thần và các thần tượng. Ông quyết tâm làm ứng nghiệm những lời của luật pháp được chép trong sách mà Hinh-kia đã tìm thấy trong đền thờ. Sự tận tâm của ông đối với Đức Chúa Trời được thể hiện trong mọi khía cạnh của đời sống. Câu này nhấn mạnh vị trí đặc biệt của Giô-si-a giữa các vua Giu-đa: ông trở lại cùng Đức Giê-hô-va hết lòng, hết ý và hết sức, và không có vua nào trước hoặc sau ông giống như vậy trong việc vâng theo trọn luật pháp Môi-se.

2 Các Vua 23:26-27 (VIE1934)
26 Dầu vậy, Đức Giê-hô-va không nguôi cơn giận lớn của Ngài, là cơn giận đã nổi lên nghịch cùng Giu-đa, vì mọi sự chọc giận mà Ma-na-se đã làm cho Ngài.
27 Đức Giê-hô-va phán rằng: Ta cũng sẽ trừ Giu-đa khỏi trước mặt Ta, như Ta đã trừ Y-sơ-ra-ên; Ta sẽ bỏ thành này, là Giê-ru-sa-lem, mà Ta đã chọn, và nhà này, về đó Ta đã phán: Danh Ta sẽ ở đó.

Mặc dù Giô-si-a hết lòng cải cách và tận tụy với Đức Chúa Trời, cơn thịnh nộ của Đức Giê-hô-va đối với Giu-đa vẫn không nguôi. Những tội lỗi của Ma-na-se quá nghiêm trọng, và sự phán xét trên Giu-đa đã được quyết định. Đoạn này cho thấy rằng một vị vua công bình không thể xóa bỏ ngay lập tức những hậu quả của nhiều thế hệ phản nghịch. Đức Chúa Trời phán rằng Ngài sẽ trừ Giu-đa khỏi trước mặt Ngài như Ngài đã làm với Y-sơ-ra-ên, báo trước sự hủy diệt của Giê-ru-sa-lem và sự lưu đày sắp đến.

2 Các Vua 23:28-30 (VIE1934)
28 Các việc khác của Giô-si-a, mọi điều người làm, há chẳng chép trong sách sử ký về các vua Giu-đa sao?
29 Trong đời người, Pha-ra-ôn Nê-cô, vua Ê-díp-tô, đi lên đánh vua A-si-ri, đến sông Ơ-phơ-rát. Vua Giô-si-a đi ra đón người; người gặp vua tại Mê-ghi-đô, và bị vua giết.
30 Các tôi tớ người đem xác người trên xe từ Mê-ghi-đô về Giê-ru-sa-lem, chôn người trong mồ người. Dân trong xứ lấy Giô-a-cha, con trai Giô-si-a, xức dầu cho người, và lập người làm vua thế cho cha mình.

Cái chết của Giô-si-a xảy ra bất ngờ khi ông đối đầu với Pha-ra-ôn Nê-cô, vua Ê-díp-tô, người đang tiến quân để hỗ trợ vua A-si-ri. Giô-si-a tham gia trận chiến tại Mê-ghi-đô và bị giết. Các tôi tớ đem thi thể ông về Giê-ru-sa-lem và chôn ông trong mộ của mình. Cái chết đột ngột của Giô-si-a chấm dứt triều đại của một vị vua đã hết lòng cải cách, và dân sự nhanh chóng lập con trai ông là Giô-a-cha làm vua. Từ đây, sự suy tàn cuối cùng của Giu-đa bắt đầu rõ rệt hơn, khi các vua kế tiếp không noi theo đường lối của Giô-si-a.

2 Các Vua 23:31-32 (VIE1934)
31 Giô-a-cha được hai mươi ba tuổi khi lên ngôi, và trị vì tại Giê-ru-sa-lem ba tháng. Mẹ người tên là Ha-mu-tanh, con gái của Giê-rê-mi, ở Líp-na.
32 Người làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, y như mọi điều tổ phụ người đã làm.

Giô-a-cha, con trai Giô-si-a, lên ngôi nhưng chỉ trị vì ba tháng. Khác với cha mình, Giô-a-cha làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va và đi theo những đường lối tội lỗi của các vua trước. Triều đại ngắn ngủi của ông cho thấy sự thờ hình tượng và sự phản nghịch nhanh chóng trở lại sau khi Giô-si-a qua đời, cho thấy cuộc cải cách của Giô-si-a không làm thay đổi tận gốc lòng của toàn dân.

2 Các Vua 23:33-35 (VIE1934)
33 Pha-ra-ôn Nê-cô cầm người tại Ríp-la, trong xứ Ha-mát, không cho người cai trị tại Giê-ru-sa-lem; và bắt xứ phải nộp cống một trăm ta-lâng bạc và một ta-lâng vàng.
34 Pha-ra-ôn Nê-cô lập Ê-li-a-kim, con trai Giô-si-a, làm vua thế cho Giô-si-a, cha người, và đổi tên người là Giê-hô-gia-kim. Nê-cô bắt Giô-a-cha đem sang Ê-díp-tô; người chết tại đó.
35 Giê-hô-gia-kim nộp bạc và vàng cho Pha-ra-ôn; nhưng người đánh thuế xứ đặng có bạc theo lệnh của Pha-ra-ôn; người bắt mỗi người trong dân của đất phải nộp bạc và vàng tùy theo phần đã định, đặng nộp cho Pha-ra-ôn Nê-cô.

Pha-ra-ôn Nê-cô khẳng định quyền kiểm soát trên Giu-đa bằng cách bắt Giô-a-cha và thay ông bằng anh trai là Ê-li-a-kim, rồi đổi tên ông thành Giê-hô-gia-kim. Việc đổi tên này cho thấy Giu-đa đang chịu sự chi phối của một thế lực ngoại bang. Pha-ra-ôn cũng áp đặt một khoản cống nặng nề lên Giu-đa, và Giê-hô-gia-kim phải đánh thuế dân sự để thu đủ số bạc vàng mà Pha-ra-ôn yêu cầu. Đây là một dấu hiệu rõ ràng về sự suy yếu chính trị và kinh tế của Giu-đa dưới quyền các thế lực ngoại bang. Giô-a-cha chết tại Ê-díp-tô và không bao giờ trở lại ngôi vua.

2 Các Vua 23:36-37 (VIE1934)
36 Giê-hô-gia-kim được hai mươi lăm tuổi khi lên ngôi, và trị vì tại Giê-ru-sa-lem mười một năm. Mẹ người tên là Xê-bu-đa, con gái của Phê-đa-gia, ở Ru-ma.
37 Người làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va, y như mọi điều tổ phụ người đã làm.

Giê-hô-gia-kim, vị vua mới, tiếp tục đi theo đường lối của những vua trước đã làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va. Dù ông trị vì trong mười một năm, triều đại của ông được đánh dấu bởi sự thờ hình tượng và phản nghịch với mạng lệnh của Đức Chúa Trời. Sự suy thoái thuộc linh tiếp tục diễn ra, đặt nền cho sự hủy diệt cuối cùng của Giu-đa. Triều đại của Giê-hô-gia-kim phản ánh sự không vâng lời dai dẳng của dân sự, cuối cùng dẫn đến sự ứng nghiệm của sự phán xét mà Đức Chúa Trời đã báo trước.