Các Quan Xét 1

Các Quan Xét 1 bắt đầu câu chuyện về cuộc chinh phục Ca-na-an sau khi Giô-suê qua đời. Chương này kể lại cách các chi phái Y-sơ-ra-ên cầu hỏi Đức Giê-hô-va để được hướng dẫn trong việc chiến đấu với dân Ca-na-an, ghi lại cả những chiến thắng lẫn thất bại khi họ cố gắng hoàn toàn nhận lấy sản nghiệp của mình. Chương này cho thấy sự khởi đầu của cuộc đấu tranh của Y-sơ-ra-ên để hoàn tất cuộc chinh phục và những hậu quả của việc vâng lời Đức Chúa Trời không trọn vẹn.

Các Quan Xét 1:1 (VIE1934)
1 Sau khi Giô-suê qua đời, dân Y-sơ-ra-ên bèn cầu hỏi Đức Giê-hô-va, mà rằng: Ai là người trong chúng tôi phải đi lên trước đặng đánh dân Ca-na-an?

Sau khi sự lãnh đạo của Giô-suê chấm dứt, Y-sơ-ra-ên tìm kiếm sự hướng dẫn của Đức Chúa Trời về việc ai sẽ dẫn đầu họ trong chiến trận. Điều này cho thấy sự lệ thuộc của họ nơi Đức Chúa Trời để được chỉ dẫn, đặc biệt khi họ vẫn còn phải tiếp tục nhiệm vụ chiếm lấy xứ Ca-na-an. Nó cũng cho thấy sự chuyển tiếp của Y-sơ-ra-ên sau khi Giô-suê qua đời và sự không chắc chắn về người sẽ lãnh đạo dân chúng.

Các Quan Xét 1:2-5 (VIE1934)
2 Đức Giê-hô-va đáp rằng: Aáy là người Giu-đa phải đi lên; kìa, ta đã phó xứ vào tay họ.
3 Người Giu-đa bèn nói cùng người Si-mê-ôn, là anh em mình, rằng: Hãy đi lên cùng tôi trong xứ đã bắt thăm về tôi, thì chúng ta sẽ đánh dân Ca-na-an; rồi tôi cũng sẽ đi cùng anh em đến xứ đã bắt thăm về anh em. Người Si-mê-ôn bèn đi với họ.
4 Vậy, người Giu-đa đi lên, Đức Giê-hô-va phó dân Ca-na-an và dân Phê-rê-sít vào tay họ; tại Bê-xéc họ đánh giết một vạn người.
5 Ở Bê-xéc cũng có gặp A-đô-ni-Bê-xéc, bèn xông vào người, đánh bại dân Ca-na-an và dân Phê-rê-sít.

Đức Giê-hô-va chỉ định Giu-đa dẫn đầu cuộc chiến, cho thấy Ngài đã giao phần đất vào tay họ. Giu-đa kêu gọi Si-mê-ôn cùng tham gia, thể hiện sự hợp tác giữa hai chi phái. Chiến thắng tại Bê-xéc, nơi họ đánh giết một vạn người, là một khởi đầu mạnh mẽ cho cuộc chinh phục. Việc đánh bại A-đô-ni-Bê-xéc cũng đánh dấu một chiến thắng quan trọng của họ.

Các Quan Xét 1:6-7 (VIE1934)
6 A-đô-ni-Bê-xéc chạy trốn, nhưng chúng đuổi theo, bắt được người, chặt ngón cái của tay và chân.
7 Bấy giờ A-đô-ni-Bê-xéc nói rằng: Có bảy mươi vua bị chặt ngón cái của tay và chân, lượm vật chi rớt dưới bàn ta. Điều ta đã làm, Đức Chúa Trời lại báo ứng ta. Người ta dẫn vua đến Giê-ru-sa-lem, và người chết tại đó.

A-đô-ni-Bê-xéc bị bắt và bị chặt ngón cái tay và chân. Chính ông thừa nhận rằng điều này tương ứng với cách ông đã đối xử với bảy mươi vị vua trước đó. Ông nhìn nhận số phận của mình như một sự báo ứng từ Đức Chúa Trời: “Điều ta đã làm, Đức Chúa Trời lại báo ứng ta.” Điều này nhấn mạnh nguyên tắc công bình và báo trả được thể hiện trong câu chuyện. Sau đó, ông được đưa đến Giê-ru-sa-lem và chết tại đó.

Các Quan Xét 1:8-10 (VIE1934)
8 Người Giu-đa hãm đánh thành Giê-ru-sa-lem và chiếm lấy, dùng lưỡi gươm giết dân cư, và phóng hỏa thành.
9 Kế ấy, người Giu-đa đi xuống đặng đánh dân Ca-na-an ở trên núi, miền nam, và đồng bằng;
10 lại đi đánh dân Ca-na-an ở tại Hếp-rôn (tên Hếp-rôn thuở xưa là Ki-ri-át-A-ra-ba), và đánh Sê-sai, A-hi-man, cùng Tanh-mai.

Cuộc chinh phục của Giu-đa tiếp tục với việc chiếm lấy Giê-ru-sa-lem và phóng hỏa thành. Sau đó, họ tiến đến các khu vực miền núi, miền nam và đồng bằng để tiếp tục chiến đấu với người Ca-na-an. Tại Hếp-rôn, trước kia gọi là Ki-ri-át-A-ra-ba, họ đánh bại Sê-sai, A-hi-man và Tanh-mai, là những người thuộc dòng dõi A-nác. Những chiến thắng này giúp Giu-đa mở rộng quyền kiểm soát trong vùng.

Các Quan Xét 1:11-15 (VIE1934)
11 Từ đó, người Giu-đa đi đánh dân cư của Đê-bia (tên Đê-bia thuở xưa là Ki-ri-át-Sê-phê).
12 Ca-lép bèn nói: Ai hãm đánh Ki-ri-át-Sê-phe, và chiếm lấy nó, thì ta sẽ gả con gái ta là Aïc-sa cho người ấy làm vợ.
13 Bấy giờ, Oát-ni-ên, con trai Kê-na, em thứ Ca-lép, chiếm lấy thành đó, nên Ca-lép gả con gái mình là Aïc-sa cho người làm vợ.
14 Khi nàng đã đến nhà Oát-ni-ên, nàng giục người xin cha mình một miếng ruộng. Nàng xuống khỏi lừa, thì Ca-lép hỏi rằng: Con muốn chi?
15 Nàng thưa rằng: Xin cha cho con một của phước. Vì cha đã định cho con ở đất miền nam, xin hãy cho con những nguồn nước! Ca-lép bèn ban cho nàng các nguồn trên và các nguồn dưới.

Câu chuyện về Ca-lép, Oát-ni-ên và Aïc-sa cho thấy một khía cạnh cá nhân của cuộc chinh phục. Oát-ni-ên đã chiếm được Ki-ri-át-Sê-phê và nhận Aïc-sa làm vợ. Aïc-sa sau đó xin cha mình thêm các nguồn nước, bởi vì đất miền nam cần nguồn nước để có thể sinh sống và phát triển. Ca-lép đáp ứng lời thỉnh cầu của nàng bằng cách ban cho nàng các nguồn nước trên và các nguồn nước dưới. Câu chuyện cho thấy tầm quan trọng của đất đai và nguồn nước đối với sự sống trong Đất Hứa.

Các Quan Xét 1:16 (VIE1934)
16 Vả, con cháu của Kê-nít, là anh em bên vợ của Môi-se, từ thành Cây Chà là đi lên với con cháu Giu-đa, đến trong đồng vắng Giu-đa, ở về phía nam A-rát, và lập chỗ ở tại giữa dân sự.

Con cháu Kê-nít, có mối liên hệ với Môi-se qua gia đình bên vợ của ông, đi lên cùng con cháu Giu-đa đến vùng đồng vắng phía nam gần A-rát. Họ lập chỗ ở giữa dân sự. Điều này cho thấy mối quan hệ tiếp tục giữa Y-sơ-ra-ên và người Kê-nít, một nhóm người có mối liên hệ lâu dài với dân Y-sơ-ra-ên.

Các Quan Xét 1:17-18 (VIE1934)
17 Kế ấy, người Giu-đa đi cùng anh em mình, là người Si-mê-ôn, đánh dân Ca-na-an ở tại Xê-phát, tận diệt nơi ấy, rồi gọi tên nó là Họt-ma.
18 Người Giu-đa cũng chiếm lấy Ga-xa cùng địa phận nó, Aùch-ca-lôn cùng địa phận nó, và Eùc-rôn cùng địa phận nó.

Giu-đa và Si-mê-ôn tiếp tục liên kết trong cuộc chiến. Họ đánh dân Ca-na-an tại Xê-phát, tận diệt thành và gọi nó là Họt-ma. Giu-đa cũng chiếm lấy Ga-xa, Ách-ca-lôn và Éc-rôn cùng các vùng phụ cận. Đây là những chiến thắng đáng kể, nhưng sự hiện diện của các dân tộc khác trong vùng sẽ tiếp tục tạo ra những cuộc xung đột về sau.

Các Quan Xét 1:19-21 (VIE1934)
19 Đức Giê-hô-va ở cùng người Giu-đa; người Giu-đa hãm lấy núi, còn dân sự ở trũng, thì họ đuổi đi không đặng, vì chúng nó có những xe bằng sắt.
20 Kế sau, theo lịnh của Môi-se, người ta ban Hếp-rôn cho Ca-lép! Ca-lép bèn đuổi ba con trai của A-nác khỏi thành ấy.
21 Nhưng con cháu Bên-gia-min không đuổi được dân Giê-bu-sít ở tại Giê-ru-sa-lem, nên dân Giê-bu-sít hãy còn ở chung cùng con cháu Bên-gia-min cho đến ngày nay.

Mặc dù Đức Giê-hô-va ở cùng Giu-đa, họ không thể đuổi dân ở đồng bằng vì những người này có xe bằng sắt. Ca-lép nhận Hếp-rôn theo lệnh của Môi-se và đuổi ba con trai của A-nác khỏi thành. Tuy nhiên, con cháu Bên-gia-min không đuổi được người Giê-bu-sít khỏi Giê-ru-sa-lem. Điều này bắt đầu cho thấy một mô hình đáng lo ngại: Y-sơ-ra-ên có những chiến thắng, nhưng không hoàn tất việc đuổi các dân cư khỏi xứ như Đức Chúa Trời đã truyền dặn.

Các Quan Xét 1:22-26 (VIE1934)
22 Còn nhà Giô-sép cũng lên đánh Bê-tên, và Đức Giê-hô-va ở cùng họ.
23 Vậy, nhà Giô-sép sai do thám Bê-tên; tên thành nầy lúc trước là Lu-xơ.
24 Những kẻ do thám thấy một người ở thành đi ra, bèn nói cùng người rằng; Xin chỉ cho chúng ta ngõ nào đi vào thành được, thì chúng ta sẽ làm ơn cho ngươi.
25 Người bèn chỉ cho họ ngõ người ta đi vào thành được; chúng bèn lấy gươm đánh giết thành; nhưng để cho người đó và cả nhà người đi.
26 Đoạn, người ấy đi vào xứ dân Hê-tít, xây một cái thành tại đó, và đặt tên là Lu-xơ, hãy còn gọi vậy cho đến ngày nay.

Nhà Giô-sép cũng tiến lên đánh Bê-tên và Đức Giê-hô-va ở cùng họ. Họ sai những người do thám đến thành và gặp một người biết lối vào thành. Sau khi người ấy chỉ cho họ lối vào, họ đánh chiếm thành nhưng tha cho người ấy và cả gia đình. Người này sau đó đi vào xứ dân Hê-tít, xây một thành mới và đặt tên là Lu-xơ. Câu chuyện cho thấy rằng ngay cả khi một thành bị chinh phục, con người và ảnh hưởng của các dân tộc trong xứ vẫn có thể tiếp tục tồn tại bên ngoài khu vực đó.

Các Quan Xét 1:27-28 (VIE1934)
27 Người Ma-na-se không đuổi được dân cư của Bết-Sê-an và của các thành địa hạt nó, cũng chẳng đuổi dân cư của Tha-a-nác và của các thành địa hạt nó, hoặc dân ở Đô-rơ và dân ở các thành địa hạt nó, hoặc dân ở Gíp-lê-am và dân ở trong các thành địa hạt nó, hoặc dân ở Mê-ghi-đô và dân ở các thành địa hạt nó, thì cũng chẳng đuổi đi, vì dân Ca-na-an quyết định ở trong xứ ấy.
28 Xảy khi Y-sơ-ra-ên trở nên cường thạnh, thì bắt dân Ca-na-an phục dịch; nhưng không có đuổi chúng nó đi hết.

Ma-na-se không đuổi dân Ca-na-an khỏi nhiều thành quan trọng trong phần đất được chia cho họ. Khi Y-sơ-ra-ên trở nên mạnh hơn, họ bắt người Ca-na-an phục dịch thay vì hoàn toàn đuổi họ khỏi xứ. Điều này cho thấy cuộc chinh phục đã không được hoàn tất. Sự hiện diện tiếp tục của người Ca-na-an về sau sẽ góp phần tạo nên những vấn đề thuộc linh và xã hội cho Y-sơ-ra-ên.

Các Quan Xét 1:29-30 (VIE1934)
29 Người Ép-ra-im cũng chẳng đuổi dân Ca-na-an ở tại Ghê-xe; nhưng dân Ca-na-an cứ ở cùng họ tại Ghê-xe.
30 Người Sa-bu-lôn cũng chẳng đuổi dân Kít-rôn, hoặc dân ở Na-ha-lô; và người Ca-na-an ở chung cùng người Sa-bu-lôn, song phải phục dịch họ.

Ép-ra-im và Sa-bu-lôn cũng không hoàn toàn đuổi người Ca-na-an khỏi lãnh thổ của mình. Thay vào đó, người Ca-na-an tiếp tục sống giữa họ và trong trường hợp của Sa-bu-lôn, họ phải phục dịch. Điều này cho thấy mô hình không hoàn tất cuộc chinh phục đang lan rộng giữa các chi phái. Việc cho phép người Ca-na-an tiếp tục sống trong xứ sẽ tạo cơ hội cho sự thỏa hiệp về văn hóa và tôn giáo.

Các Quan Xét 1:31-32 (VIE1934)
31 Người A-se cũng chẳng đuổi dân ở A-cô, hoặc dân ở Si-đôn, dân ở Aùch-láp, dân ở Aïc-xíp, dân ở Hên-ba, dân ở A-phéc hay là dân ở Rê-hốp.
32 Người A-se lập sản nghiệp ở giữa dân Ca-na-an, là dân bổn xứ; vì người A-se không đuổi chúng nó đi.

Chi phái A-se cũng không đuổi người Ca-na-an khỏi các thành thuộc phần sản nghiệp của mình. Thay vào đó, người A-se sống giữa dân Ca-na-an, là dân bổn xứ. Đoạn này đặc biệt cho thấy họ không thực hiện việc đuổi dân Ca-na-an ra khỏi xứ. Điều đó phản ánh sự thiếu vâng lời đối với mạng lệnh của Đức Chúa Trời về việc hoàn toàn chiếm lấy đất.

Các Quan Xét 1:33 (VIE1934)
33 Người Nép-ta-li không đuổi dân ở Bết-Sê-mết và Bết-A-nát; nhưng lập sản nghiệp ở giữa dân Ca-na-an, là dân bổn xứ; còn dân Bết-Sê-mết và dân Bết-A-nát phải phục dịch người Nép-ta-li.

Nép-ta-li cũng không đuổi dân Ca-na-an khỏi phần đất của mình. Họ sống giữa dân bổn xứ và bắt dân Bết-Sê-mết cùng Bết-A-nát phục dịch. Một lần nữa, mô hình không vâng lời hoàn toàn được lặp lại. Người Ca-na-an vẫn hiện diện trong xứ, và sự tiếp xúc lâu dài với họ sẽ trở thành một mối nguy hiểm thuộc linh đối với Y-sơ-ra-ên.

Các Quan Xét 1:34-36 (VIE1934)
34 Dân A-mô-rít dồn người Đan ở trên núi, không cho họ xuống trũng.
35 Dân A-mô-rít định ở tại núi Hê-re, A-gia-lôn, và Sa-an-bim; nhưng tay của nhà Giô-sép thắng chúng nó, nên chúng nó phải phục dịch.
36 Địa phận dân A-mô-rít chạy từ dốc Aïc-ráp-bim, từ Sê-la trở lên.

Chi phái Đan gặp sự chống đối mạnh mẽ từ người A-mô-rít, đến nỗi họ bị dồn lên vùng núi và không được phép xuống đồng bằng. Sau đó, khi nhà Giô-sép trở nên mạnh hơn, người A-mô-rít bị đặt dưới sự phục dịch. Tuy nhiên, họ vẫn giữ được một số lãnh thổ. Điều này cho thấy cuộc chinh phục Ca-na-an vẫn chưa hoàn tất và báo trước những khó khăn mà Y-sơ-ra-ên sẽ phải đối mặt với các dân tộc còn lại trong xứ.