Các Quan Xét 11

Trong chương này, câu chuyện về Giép-thê, một người từng bị chính dân mình khước từ nhưng sau đó được chọn để lãnh đạo họ, được trình bày. Ông nổi lên trong thời kỳ Y-sơ-ra-ên bị dân Am-môn áp bức. Chương này kể về hoàn cảnh của Giép-thê, cuộc thương lượng của ông với người Am-môn, và lời thề bi thảm mà ông lập với Đức Chúa Trời, cuối cùng dẫn đến việc con gái ông được biệt riêng cho Đức Chúa Trời.

Các Quan Xét 11:1-5 (VIE1934)
1 Vả, Giép-thê, người Ga-la-át, là một người mạnh dạn và hay đánh giặc, vốn là con của một kỵ nữ; Ga-la-át sanh Giép-thê.
2 Vợ Ga-la-át sanh cho người những con trai; khi các con trai của vợ lớn lên, chúng đuổi Giép-thê đi, mà rằng: Ngươi không được hưởng gia tài trong nhà cha chúng ta, vì ngươi là con của một người đàn bà khác.
3 Giép-thê bèn trốn khỏi các anh em mình, ở trong xứ Tốt; có những kẻ vô lại nhóm hiệp cùng người, đi ra đánh giặc với người.
4 Sau ít lâu, dân Am-môn giao chiến cùng Y-sơ-ra-ên.
5 Khi dân Am-môn giao chiến cùng Y-sơ-ra-ên, các trưởng lão Ga-la-át đi đón Giép-thê về từ xứ Tốt.

Hoàn cảnh của Giép-thê cho thấy ông vừa là một người bị khước từ vừa là một người mạnh dạn và có khả năng lãnh đạo. Vì là con của một kỵ nữ, ông bị các anh em cùng cha đuổi khỏi nhà và không cho hưởng sản nghiệp. Giép-thê chạy đến xứ Tốt, nơi những người vô lại nhóm hiệp cùng ông và đi đánh giặc với ông. Nhưng khi dân Am-môn bắt đầu giao chiến với Y-sơ-ra-ên, các trưởng lão Ga-la-át nhận ra rằng họ cần đến khả năng của chính người mà trước đây họ đã khước từ.

Các Quan Xét 11:6 (VIE1934)
6 Chúng nói cùng Giép-thê rằng: Hãy đến làm quan trưởng chúng ta, hầu cho chúng ta đánh dân Am-môn.

Giép-thê, người trước đây bị đuổi khỏi gia đình, nay được các trưởng lão mời trở về để làm quan trưởng và lãnh đạo cuộc chiến chống lại dân Am-môn. Hoàn cảnh nguy cấp khiến họ phải tìm đến người mà trước đó họ đã khước từ. Khả năng chiến đấu và lãnh đạo của Giép-thê giờ đây trở thành điều họ cần đến để đối phó với kẻ thù.

Các Quan Xét 11:7 (VIE1934)
7 Giép-thê đáp cùng các trưởng lão Ga-la-át rằng: Chẳng phải các ông đã ghét tôi, đuổi tôi khỏi nhà cha tôi sao? Vậy, sao nay các ông đến cùng tôi, khi các ông bị hoạn nạn?

Giép-thê nhắc các trưởng lão về cách họ đã đối xử với ông trước đây. Ông không quên rằng chính họ đã ghét và đuổi ông khỏi nhà cha mình. Câu hỏi của ông cho thấy sự cay đắng của sự khước từ trong quá khứ, nhưng đồng thời cũng cho thấy hoàn cảnh đã thay đổi: giờ đây chính những người từng đuổi ông lại phải đến cầu xin sự giúp đỡ của ông.

Các Quan Xét 11:8-9 (VIE1934)
8 Các trưởng lão Ga-la-át đáp cùng Giép-thê rằng: Vì vậy chúng tôi mới trở lại cùng ông, hầu cho ông đi với chúng tôi, đánh dân Am-môn, và làm đầu chúng tôi cùng hết thảy dân Ga-la-át.
9 Giép-thê bèn nói cùng các trưởng lão Ga-la-át rằng: Nếu các ông đem tôi về đặng đánh dân Am-môn, và Đức Giê-hô-va phó chúng nó vào tay tôi, thì tôi sẽ làm đầu các ông chăng?

Các trưởng lão thừa nhận rằng họ cần Giép-thê và đề nghị ông không chỉ lãnh đạo trong trận chiến mà còn làm đầu trên cả dân Ga-la-át. Giép-thê muốn có một sự cam kết rõ ràng trước khi trở về. Ông đặt điều kiện rằng nếu Đức Giê-hô-va ban chiến thắng, ông sẽ được công nhận làm người lãnh đạo. Điều này cũng cho thấy Giép-thê nhận biết rằng sự thành công của ông phụ thuộc vào việc Đức Giê-hô-va phó kẻ thù vào tay mình.

Các Quan Xét 11:10-11 (VIE1934)
10 Các trưởng lão Ga-la-át đáp cùng Giép-thê rằng: Nguyện Đức Giê-hô-va làm chứng giữa chúng ta, nếu chúng tôi chẳng làm y theo lời ông.
11 Vậy, Giép-thê đi cùng các trưởng lão Ga-la-át, dân sự lập người làm đầu và làm quan trưởng mình; Giép-thê nói các lời mình trước mặt Đức Giê-hô-va tại Mích-ba.

Các trưởng lão đồng ý với điều kiện của Giép-thê và lấy Đức Giê-hô-va làm chứng giữa họ. Giép-thê trở về và được dân sự lập làm đầu cùng quan trưởng. Việc ông nói các lời mình trước mặt Đức Giê-hô-va tại Mích-ba cho thấy ông đặt sự lãnh đạo của mình trước mặt Đức Chúa Trời và nhìn nhận Đức Giê-hô-va là Đấng có quyền tối cao trong cuộc chiến sắp tới.

Các Quan Xét 11:12-13 (VIE1934)
12 Giép-thê sai sứ đến vua dân Am-môn mà nói rằng: Tôi với vua có việc gì mà vua đến đánh xứ tôi?
13 Vua dân Am-môn đáp cùng sứ giả của Giép-thê rằng: Vì khi dân Y-sơ-ra-ên lên khỏi xứ Ê-díp-tô, đã lấy xứ tôi, từ Aït-nôn cho đến Gia-bốc và đến sông Giô-đanh; vậy, bây giờ hãy trả lại những xứ ấy cách hòa bình.

Giép-thê trước tiên cố gắng giải quyết vấn đề bằng thương lượng thay vì lập tức dùng quân sự. Vua Am-môn cáo buộc Y-sơ-ra-ên đã chiếm đất của ông khi họ ra khỏi Ê-díp-tô và yêu cầu trả lại vùng đất đó. Tuy nhiên, lời cáo buộc này không phù hợp với lịch sử được ghi lại trong Kinh Thánh. Vùng đất mà Y-sơ-ra-ên chiếm được là đất của người A-mô-rít, không phải đất của người Am-môn. Khi tiến vào Đất Hứa, Y-sơ-ra-ên đã tôn trọng lãnh thổ của Mô-áp và Am-môn theo mạng lệnh của Đức Chúa Trời. Sau đó, khi Si-hôn, vua A-mô-rít, tấn công Y-sơ-ra-ên, Đức Chúa Trời ban chiến thắng cho họ và họ chiếm lấy lãnh thổ của người A-mô-rít.

Các Quan Xét 11:14-15 (VIE1934)
14 Giép-thê lại sai sứ đến vua dân Am-môn,
15 mà nói rằng: Giép-thê nói như vầy: Dân Y-sơ-ra-ên chẳng có lấy xứ Mô-áp, cũng chẳng có lấy xứ của dân Am-môn.

Giép-thê bắt đầu câu trả lời bằng cách bác bỏ lời cáo buộc của vua Am-môn. Ông khẳng định rằng Y-sơ-ra-ên không chiếm xứ của Mô-áp hay xứ của dân Am-môn. Cách trả lời của Giép-thê cho thấy ông hiểu rõ lịch sử của dân Y-sơ-ra-ên và chuẩn bị dùng những sự kiện lịch sử để bác bỏ lời buộc tội thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân sự.

Các Quan Xét 11:16-20 (VIE1934)
16 Nhưng khi Y-sơ-ra-ên lên khỏi xứ Ê-díp-tô, đi qua đồng vắng đến Biển Đỏ, rồi đến Ca-đe,
17 thì sai sứ đến vua Ê-đôm mà rằng: Xin cho chúng tôi đi qua xứ vua. Nhưng vua Ê-đôm chẳng nghe. Y-sơ-ra-ên cũng sai sứ đến vua Mô-áp, nhưng người cũng chẳng bằng lòng; vậy, Y-sơ-ra-ên ở lại tại Ca-đe.
18 Đoạn, Y-sơ-ra-ên đi qua đồng vắng, vòng khỏi xứ Ê-đôm và xứ Mô-áp, đi đến phía đông xứ Mô-áp, đóng trại bên kia Aït-nôn; nhưng không vào địa phận Mô-áp, vì Aït-nôn là biên giới Mô-áp.
19 Y-sơ-ra-ên sai sứ đến Si-hôn, vua dân A-mô-rít, vua Hết-bôn, mà nói rằng: Xin cho chúng tôi đi qua xứ vua đặng đến xứ của chúng tôi.
20 Nhưng Si-hôn không tin Y-sơ-ra-ên đi ngang qua địa phận mình; bèn nhóm hết dân sự mình lại, đóng trại tại Gia-hát, và giao chiến cùng Y-sơ-ra-ên.

Giép-thê nhắc lại hành trình của Y-sơ-ra-ên từ Ê-díp-tô đến Đất Hứa. Y-sơ-ra-ên đã xin phép vua Ê-đôm và vua Mô-áp cho đi qua lãnh thổ của họ, nhưng cả hai đều từ chối. Vì vậy, Y-sơ-ra-ên đi vòng qua và không xâm phạm biên giới Mô-áp. Sau đó họ xin Si-hôn, vua A-mô-rít, cho đi qua lãnh thổ mình, nhưng Si-hôn không tin và tập hợp quân đội để giao chiến. Như vậy, theo lời giải thích của Giép-thê, cuộc chiến với người A-mô-rít xảy ra sau khi họ bị chống đối, chứ không phải vì Y-sơ-ra-ên chủ động tìm cách chiếm đất của Am-môn.

Các Quan Xét 11:21-23 (VIE1934)
21 Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên phó Si-hôn và cả dân sự người vào tay Y-sơ-ra-ên; Y-sơ-ra-ên đánh bại chúng, và chiếm lấy cả xứ của dân A-mô-rít ở tại đó.
22 Vậy, Y-sơ-ra-ên chiếm lấy cả địa phận dân A-mô-rít, từ Aït-nôn cho đến Gia-bốc, từ đồng vắng cho đến sông Giô-đanh.
23 Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên đã đuổi dân A-mô-rít khỏi trước mặt dân Y-sơ-ra-ên Ngài; vậy, nay ngươi muốn chiếm lấy xứ của chúng nó sao?

Giép-thê nhấn mạnh rằng chính Đức Chúa Trời đã phó Si-hôn và dân A-mô-rít vào tay Y-sơ-ra-ên. Vì vậy, vùng đất mà Y-sơ-ra-ên chiếm lấy là lãnh thổ của người A-mô-rít, không phải của người Am-môn. Giép-thê đặt câu hỏi rằng nếu Đức Chúa Trời đã đuổi người A-mô-rít khỏi trước mặt Y-sơ-ra-ên và ban vùng đất ấy cho họ, thì tại sao vua Am-môn lại đòi Y-sơ-ra-ên phải trả lại? Lập luận của ông dựa trên cả lịch sử lẫn sự ban cho của Đức Chúa Trời.

Các Quan Xét 11:24-28 (VIE1934)
24 Ngươi há chẳng lấy điều Kê-mốt, thần ngươi, đã ban cho ngươi làm sản nghiệp sao? Vậy, điều chi Giê-hô-va Đức Chúa Trời chúng tôi đã đuổi khỏi trước mặt chúng tôi, chúng tôi há chẳng lấy làm sản nghiệp sao?
25 Vả lại, ngươi có hơn Ba-lác, con trai Xếp-bô, vua Mô-áp chăng? Người có từng tranh chiến với Y-sơ-ra-ên, hay là có từng đánh giặc cùng chúng nó chăng?
26 Y-sơ-ra-ên ở tại Hết-bôn và các thành thuộc về nó, A-rô-e và các thành thuộc về nó, và hết thảy các thành ở dọc Aït-nôn đã ba trăm năm; vậy, tại sao các ngươi chẳng đòi lại trong lúc đó?
27 Tôi không có phạm tội cùng ngươi, nhưng ngươi làm dữ với tôi mà gây chiến cùng tôi. Nguyện Đức Giê-hô-va, là Quan Xét, xét đoán ngày nay giữa dân Y-sơ-ra-ên và dân Am-môn!
28 Nhưng vua dân Am-môn không nghe lời Giép-thê sai nói cho mình.

Giép-thê tiếp tục đưa ra lập luận dựa trên cả lịch sử và niềm tin. Ông nói rằng nếu dân Am-môn nhận lãnh những gì Kê-mốt, thần của họ, ban cho, thì Y-sơ-ra-ên cũng sẽ nhận lãnh điều mà Giê-hô-va Đức Chúa Trời đã ban cho họ. Ông cũng nhắc đến Ba-lác, vua Mô-áp, là người đã không tranh chiến với Y-sơ-ra-ên về vùng đất này. Hơn nữa, Y-sơ-ra-ên đã sống tại những vùng đất ấy khoảng ba trăm năm mà dân Am-môn không đòi lại. Vì vậy, Giép-thê kết luận rằng Y-sơ-ra-ên không phạm tội với Am-môn, nhưng chính Am-môn đang gây chiến cách sai trái. Tuy nhiên, vua Am-môn không chịu nghe lời ông.

Các Quan Xét 11:29-31 (VIE1934)
29 Thần của Đức Giê-hô-va cảm động Giép-thê; người đi qua Ga-la-át và Ma-na-se, đi qua Mích-ba của Ga-la-át, rồi từ Mích-ba của Ga-la-át đi qua đánh dân Am-môn.
30 Giép-thê khấn nguyện cùng Đức Giê-hô-va rằng: Nếu Ngài phó dân Am-môn vào tay tôi,
31 thì khi tôi thắng trận trở về, hễ điều chi ở cửa nhà tôi đi ra đón tôi trước hết, sẽ thuộc về Đức Giê-hô-va, và tôi sẽ dâng nó làm của lễ thiêu.

Trước khi ra trận, Thần của Đức Giê-hô-va cảm động Giép-thê và ông tiến về phía dân Am-môn. Sau đó, Giép-thê lập một lời khấn nguyện với Đức Giê-hô-va. Ông hứa rằng điều gì ra khỏi cửa nhà mình trước hết để đón ông khi trở về chiến thắng sẽ thuộc về Đức Giê-hô-va và ông sẽ dâng điều đó làm của lễ thiêu. Lời khấn này đã trở thành nguyên nhân của một bi kịch lớn về sau. Cách hiểu về lời khấn của Giép-thê đã được tranh luận, đặc biệt về ý nghĩa của từ nối Hê-bơ-rơ waw, thường được dịch là “và” nhưng trong một số ngữ cảnh có thể mang nghĩa “hoặc.” Theo cách hiểu này, Giép-thê có thể đã dự định hai khả năng: nếu một người ra đón ông, người đó sẽ được biệt riêng cho sự phục vụ Đức Chúa Trời suốt đời; còn nếu một con vật ra trước, nó sẽ được dâng làm của lễ. Cách hiểu này cũng phù hợp với những điều Kinh Thánh dạy về việc Đức Chúa Trời cấm sự dâng người làm của lễ (Lê-vi Ký 18:21; Phục Truyền Luật Lệ Ký 12:31).

Các Quan Xét 11:32-33 (VIE1934)
32 Vậy, Giép-thê đi qua đánh dân Am-môn đặng giao chiến cùng chúng; Đức Giê-hô-va phó chúng nó vào tay người.
33 Người đánh chúng nó từ A-rô-e cho đến Min-nít, hai mươi thành, và cho đến A-bên-Kê-ra-mim, một cuộc đánh giết rất lớn. Vậy, dân Am-môn bị khuất phục trước mặt dân Y-sơ-ra-ên.

Giép-thê tiến quân chống lại dân Am-môn, và Đức Giê-hô-va phó họ vào tay ông. Chiến thắng rất lớn, trải dài trên một vùng rộng lớn gồm hai mươi thành. Dân Am-môn bị khuất phục trước dân Y-sơ-ra-ên. Chiến thắng này cho thấy Đức Chúa Trời đã ban thắng lợi cho Y-sơ-ra-ên, nhưng đồng thời nó cũng dẫn đến việc lời khấn nguy hiểm của Giép-thê phải được đối diện khi ông trở về nhà.

Các Quan Xét 11:34-35 (VIE1934)
34 Khi Giép-thê trở về nhà mình tại Mích-ba, kìa, con gái người đi ra đón người, có trống cơm và nhảy múa; ấy là con một của người, ngoài nó ra chẳng có con trai hay con gái nào hết.
35 Vừa thấy con, người bèn xé áo mình mà rằng: Hỡi con gái! Ôi! Con làm cho cha rất buồn! Con khiến cha phải khốn khổ; vì cha đã mở miệng khấn nguyện cùng Đức Giê-hô-va, không thể nuốt lời được.

Niềm vui chiến thắng của Giép-thê lập tức biến thành sự đau buồn khi người đầu tiên ra đón ông lại chính là con gái duy nhất của ông. Ông xé áo và đau đớn vì nhận ra lời khấn mà mình đã lập trước Đức Giê-hô-va. Tuy nhiên, đoạn này không nói rằng Đức Chúa Trời đã truyền Giép-thê phải hy sinh con gái mình. Bi kịch xuất phát từ lời khấn hấp tấp của chính Giép-thê. Cách hiểu về việc ông thực hiện lời khấn sẽ được làm rõ hơn qua những câu tiếp theo.

Các Quan Xét 11:36-37 (VIE1934)
36 Nàng thưa rằng: Hỡi cha! Nếu cha đã mở miệng khấn nguyện cùng Đức Giê-hô-va, thì hãy làm cho tôi y như lời cha đã hứa, vì Đức Giê-hô-va đã báo thù cha khỏi kẻ thù cha, tức là dân Am-môn.
37 Đoạn, nàng lại nói cùng cha rằng: Xin cha cho tôi hai tháng, để tôi đi khắp các núi, khóc về sự đồng trinh của tôi, tôi và các bạn tôi.

Con gái Giép-thê chấp nhận lời khấn của cha mình và xin hai tháng để đi lên núi cùng các bạn bè mà than khóc về sự đồng trinh của mình. Điều đáng chú ý là nàng than khóc về sự đồng trinh, chứ không nói về cái chết của mình. Điều này đã dẫn đến cách giải thích rằng nàng không bị dâng làm của lễ thiêu theo nghĩa đen, nhưng được biệt riêng cho sự phục vụ Đức Chúa Trời suốt đời và không kết hôn. Cách hiểu này phù hợp với lệnh cấm rõ ràng của Đức Chúa Trời đối với việc dâng con người làm của lễ. Việc nàng đặc biệt than khóc vì sự đồng trinh cũng có ý nghĩa, bởi nàng là con một của Giép-thê và sẽ không có con cái để duy trì dòng dõi của ông.

Các Quan Xét 11:38-40 (VIE1934)
38 Giép-thê nói: Hãy đi. Người cho nàng đi trong hai tháng; nàng đi với các bạn gái mình, khóc về sự đồng trinh mình trên các núi.
39 Cuối hai tháng, nàng trở về cùng cha mình, thì người làm cho nàng y theo lời khấn nguyện mình đã khấn; nàng không hề biết người nam. Từ đó, trong Y-sơ-ra-ên có lệ nầy:
40 Hằng năm, các con gái Y-sơ-ra-ên đi trong bốn ngày đặng khóc về con gái của Giép-thê, người Ga-la-át.

Sau hai tháng, con gái Giép-thê trở về và ông làm cho nàng theo lời khấn nguyện mình đã lập. Câu “nàng không hề biết người nam” và việc dân Y-sơ-ra-ên hằng năm tưởng nhớ nàng đã khiến đoạn này được hiểu theo cách rằng nàng được biệt riêng suốt đời trong sự đồng trinh và phục vụ Đức Chúa Trời, thay vì bị giết làm của lễ thiêu. Nếu nàng thực sự bị thiêu làm của lễ, điều đó sẽ mâu thuẫn với mạng lệnh của Đức Chúa Trời nghiêm cấm sự dâng người làm của lễ. Việc Kinh Thánh nhấn mạnh sự đồng trinh của nàng và việc các con gái Y-sơ-ra-ên hằng năm tưởng nhớ nàng phù hợp với cách hiểu rằng bi kịch của nàng là mất cơ hội kết hôn và sinh con, đặc biệt vì nàng là con một của Giép-thê. Câu chuyện là một lời cảnh báo nghiêm trọng về việc lập những lời khấn hấp tấp trước Đức Chúa Trời và những hậu quả đau buồn mà chúng có thể gây ra.