Các Quan Xét 12

Các Quan Xét 12 tiếp tục câu chuyện về Giép-thê, người sau chiến thắng trước dân Am-môn phải đối diện với một cuộc xung đột nội bộ với người Ép-ra-im. Chương này cho thấy những hậu quả của sự chia rẽ giữa các chi phái và kết thúc bằng việc nhắc đến ba quan xét ít được biết đến là Íp-san, Ê-lôn và Áp-đôn, những người lần lượt lãnh đạo Y-sơ-ra-ên sau Giép-thê. Chương này nhấn mạnh những thách thức trong sự lãnh đạo, sự kiêu ngạo và tầm quan trọng của sự hiệp nhất giữa các chi phái Y-sơ-ra-ên.

Các Quan Xét 12:1 (VIE1934)
1 Người Ép-ra-im nhóm lại, đi qua phía bắc, và nói cùng Giép-thê rằng: Sao ngươi đi đánh dân Am-môn mà không gọi chúng ta đi với ngươi? Chúng ta sẽ đốt nhà ngươi trên đầu ngươi!

Người Ép-ra-im cảm thấy bị xúc phạm vì không được gọi tham gia cùng Giép-thê trong cuộc chiến chống lại dân Am-môn. Phản ứng của họ rất gay gắt, đến mức đe dọa đốt nhà Giép-thê. Điều này cho thấy sự cạnh tranh và căng thẳng giữa các chi phái Y-sơ-ra-ên. Lời phàn nàn của người Ép-ra-im dường như không chỉ xuất phát từ mong muốn giúp đỡ trong chiến trận, mà còn liên quan đến lòng kiêu ngạo và mong muốn được công nhận trong chiến thắng.

Các Quan Xét 12:2-3 (VIE1934)
2 Giép-thê đáp rằng: Ta và dân ta đã có sự tranh chiến lớn cùng dân Am-môn; ta có gọi các ngươi, nhưng các ngươi chẳng giải cứu ta khỏi tay chúng nó.
3 Khi ta thấy các ngươi không đến giải cứu ta, thì ta liều mạng qua đánh dân Am-môn, và Đức Giê-hô-va phó chúng nó vào tay ta. Vậy, ngày nay các ngươi lên cùng ta làm chi, đặng đánh ta?

Giép-thê đáp lại bằng cách giải thích những gì đã xảy ra. Ông nhắc người Ép-ra-im rằng ông đã gọi họ đến giúp trong cuộc chiến với dân Am-môn, nhưng họ không đến. Vì vậy, ông đã phải tự mình liều mạng và dẫn quân chiến đấu. Giép-thê quy chiến thắng cho Đức Giê-hô-va khi nói rằng chính Ngài đã phó dân Am-môn vào tay ông. Sự thất vọng của ông trước thái độ của người Ép-ra-im càng làm gia tăng căng thẳng giữa các chi phái vốn đã thiếu sự hiệp nhất.

Các Quan Xét 12:4-5 (VIE1934)
4 Đoạn, Giép-thê nhóm hết thảy người Ga-la-át lại, giao chiến cùng Ép-ra-im. Người Ga-la-át đánh bại người Ép-ra-im, vì người Ép-ra-im đã nói rằng: Hỡi người Ga-la-át, các ngươi là kẻ trốn khỏi Ép-ra-im, ở giữa Ép-ra-im và Ma-na-se.
5 Người Ga-la-át chiếm lấy các chỗ cạn của sông Giô-đanh, trước khi người Ép-ra-im đến. Khi một người Ép-ra-im trốn thoát đến đó, nói rằng: Hãy cho tôi đi qua! thì người Ga-la-át hỏi rằng: Ngươi có phải là người Ép-ra-im chăng?

Cuộc xung đột leo thang khi Giép-thê tập hợp người Ga-la-át để giao chiến với Ép-ra-im. Người Ép-ra-im đã xúc phạm người Ga-la-át bằng cách gọi họ là những kẻ trốn khỏi Ép-ra-im, làm cho sự thù địch trở nên nghiêm trọng hơn. Người Ga-la-át chiếm các chỗ cạn của sông Giô-đanh để ngăn người Ép-ra-im trốn thoát. Việc kiểm soát những điểm vượt sông này cho phép họ kiểm tra những người đang tìm cách chạy trốn và xác định họ thuộc chi phái nào.

Các Quan Xét 12:6 (VIE1934)
6 Người ấy đáp rằng: Không. Người Ga-la-át bèn nói: Hãy nói: Si-bô-lết. Người ấy nói: Si-bô-lết; vì người không nói được như vậy. Người Ga-la-át bèn bắt người và giết tại các chỗ cạn sông Giô-đanh. Trong lúc ấy, có bốn vạn hai ngàn người Ép-ra-im bị chết.

Người Ga-la-át sử dụng từ “Si-bô-lết” để nhận biết những người Ép-ra-im đang tìm cách trốn thoát. Do sự khác biệt trong cách phát âm giữa các vùng, người Ép-ra-im không thể phát âm âm “sh” đúng cách và nói thành “Si-bô-lết” theo cách phát âm khác. Sự khác biệt về ngôn ngữ này trở thành một cách để nhận biết họ thuộc chi phái Ép-ra-im. Những người không phát âm được đúng từ này bị nhận ra và bị giết. Có bốn vạn hai ngàn người Ép-ra-im chết trong cuộc xung đột này, cho thấy mức độ nghiêm trọng và bi thảm của sự chia rẽ giữa các chi phái.

Các Quan Xét 12:7 (VIE1934)
7 Giép-thê xét đoán Y-sơ-ra-ên trong sáu năm. Đoạn Giép-thê, người Ga-la-át, qua đời, và được chôn trong một thành của Ga-la-át.

Giép-thê làm quan xét Y-sơ-ra-ên trong sáu năm. Thời gian lãnh đạo của ông được đánh dấu bởi cả những cuộc chiến với kẻ thù bên ngoài lẫn xung đột nghiêm trọng giữa các chi phái Y-sơ-ra-ên. Sau khi qua đời, ông được chôn trong một thành của Ga-la-át, vùng đất mà ông đã lãnh đạo và bảo vệ. Cuộc đời của ông cho thấy cả vai trò của một người giải cứu Y-sơ-ra-ên lẫn những khó khăn lớn trong sự lãnh đạo và các mối quan hệ giữa các chi phái.

Các Quan Xét 12:8-10 (VIE1934)
8 Sau người, có Íp-san, người Bết-lê-hem, xét đoán Y-sơ-ra-ên.
9 Người có ba mươi con trai và ba mươi con gái; người gả ba mươi con gái ra ngoài, và cưới ba mươi con gái từ ngoài về cho các con trai mình. Người xét đoán Y-sơ-ra-ên trong bảy năm.
10 Íp-san qua đời, và được chôn tại Bết-lê-hem.

Íp-san kế nhiệm Giép-thê làm quan xét Y-sơ-ra-ên. Ông có một gia đình lớn với ba mươi con trai và ba mươi con gái. Việc ông gả ba mươi con gái ra ngoài và cưới ba mươi con gái từ bên ngoài về cho các con trai cho thấy những mối quan hệ gia đình và xã hội rộng lớn của ông. Những cuộc hôn nhân như vậy cũng có thể góp phần tạo nên những mối liên hệ giữa các gia đình và cộng đồng. Íp-san xét đoán Y-sơ-ra-ên trong bảy năm. Sau đó ông qua đời và được chôn tại Bết-lê-hem.

Các Quan Xét 12:11-12 (VIE1934)
11 Sau người, có Ê-lôn, người Sa-bu-lôn, xét đoán Y-sơ-ra-ên; người xét đoán Y-sơ-ra-ên trong mười năm.
12 Đoạn, Ê-lôn, người Sa-bu-lôn, qua đời, và được chôn tại A-gia-lôn, trong đất Sa-bu-lôn.

Ê-lôn, người Sa-bu-lôn, kế nhiệm Íp-san và xét đoán Y-sơ-ra-ên trong mười năm. Kinh Thánh không ghi lại nhiều chi tiết về thời gian lãnh đạo của ông, cho thấy giai đoạn này không có những biến cố lớn được thuật lại. Sau khi qua đời, ông được chôn tại A-gia-lôn, trong đất Sa-bu-lôn, cho thấy mối liên hệ của ông với vùng đất và chi phái mình.

Các Quan Xét 12:13-15 (VIE1934)
13 Sau người, có Áp-đôn, con trai Hi-lên, người Phi-ra-thôn, xét đoán Y-sơ-ra-ên.
14 Người có bốn mươi con trai và ba mươi cháu trai, cỡi trên bảy mươi con lừa con. Người xét đoán Y-sơ-ra-ên trong tám năm.
15 Đoạn, Áp-đôn, con trai Hi-lên, người Phi-ra-thôn, qua đời, và được chôn tại Phi-ra-thôn, trong đất Ép-ra-im, trên núi của dân A-ma-léc.

Áp-đôn kế nhiệm Ê-lôn và xét đoán Y-sơ-ra-ên trong tám năm. Giống như Íp-san, ông có một gia đình lớn, gồm bốn mươi con trai và ba mươi cháu trai. Việc họ cưỡi trên bảy mươi con lừa con cho thấy gia đình ông có địa vị và ảnh hưởng đáng kể. Thời gian lãnh đạo của Áp-đôn không được mô tả bằng những cuộc chiến lớn, và dường như là một giai đoạn tương đối ổn định. Sau khi qua đời, ông được chôn tại Phi-ra-thôn, trong đất Ép-ra-im, trên núi của dân A-ma-léc.