Châm Ngôn 1

Châm Ngôn 1 đặt nền tảng cho toàn bộ sách Châm Ngôn bằng cách trình bày mục đích của sự khôn ngoan, sự hiểu biết và sự dạy dỗ. Sa-lô-môn nhấn mạnh rằng sự kính sợ Đức Giê-hô-va là khởi đầu của sự tri thức, trong khi kẻ ngu dại khinh dể sự khôn ngoan và lời khuyên dạy. Chương này cũng cảnh báo người trẻ không nên nghe theo lời dụ dỗ của những kẻ tội lỗi, đồng thời trình bày sự khôn ngoan như một tiếng gọi công khai đang kêu gọi con người từ bỏ sự ngu dại và trở nên khôn sáng. Cuối cùng, Châm Ngôn cho thấy những người từ chối sự khôn ngoan sẽ phải gánh lấy hậu quả của đường lối mình, còn người biết lắng nghe sẽ được sống bình an và được bảo vệ khỏi tai họa.

Châm Ngôn 1:1-4 (VIE1934)
1. Châm-ngôn của Sa-lô-môn, con trai Đa-vít, vua Y-sơ-ra-ên:
2. Đặng khiến người ta biết sự khôn-ngoan và lời khuyên-dạy, và hiểu-biết những lời của sự thông-sáng;
3. Đặng lãnh lấy lời khuyên-dạy để biết cách cư-xử khôn-ngoan, làm điều công-bình, ngay-thẳng, và chánh-trực;
4. Đặng ban sự khôn-ngoan cho người ngu-dại, tri-thức và sự dẽ-dàng cho người trẻ tuổi.

Những câu mở đầu cho biết mục đích của sách Châm Ngôn là giúp con người nhận biết sự khôn ngoan, tiếp nhận lời khuyên dạy và hiểu được những điều thông sáng. Sự khôn ngoan ở đây không chỉ là kiến thức nhưng liên quan đến cách sống đúng đắn, công bình, ngay thẳng và chánh trực. Người đơn sơ cần được dạy để trở nên khôn ngoan, còn người trẻ cần tri thức và sự thận trọng để biết cách đối diện với những lựa chọn và cám dỗ trong cuộc sống.

Châm Ngôn 1:5-7 (VIE1934)
5. Người khôn-ngoan sẽ nghe, và thêm lên sự học-hỏi; Người thông-sáng sẽ được lời bàn khôn.
6. Để hiểu biết châm-ngôn, lời bóng, Lời của người khôn, và câu đố của họ.
7. Sự kính-sợ Đức Giê-hô-va là khởi-đầu sự tri-thức; Nhưng kẻ ngu-muội khinh-bỉ sự khôn-ngoan và lời khuyên-dạy.

Người khôn ngoan không nghĩ rằng mình đã biết đủ, nhưng tiếp tục lắng nghe và gia tăng sự học hỏi. Người có sự thông sáng biết tìm kiếm lời bàn khôn và cố gắng hiểu những điều sâu nhiệm. Tuy nhiên, nền tảng của mọi sự hiểu biết thật vẫn là sự kính sợ Đức Giê-hô-va. Kính sợ Đức Chúa Trời có nghĩa là nhìn nhận quyền tể trị của Ngài, tôn kính Ngài và sẵn lòng vâng theo sự dạy dỗ của Ngài. Trái lại, kẻ ngu muội khinh dể chính điều có thể đem lại sự sống và sự khôn ngoan cho mình.

Châm Ngôn 1:8-10 (VIE1934)
8. Hỡi con, hãy nghe lời dạy-dỗ của cha, Chớ bỏ phép-tắc của mẹ con;
9. Vì ấy sẽ như mão triều-thiên trên đầu con, Và như vòng đeo nơi cổ con.
10. Hỡi con, nếu kẻ tội-nhân dụ-dỗ con, Chớ ưng theo.

Sa-lô-môn đặc biệt khuyên con mình lắng nghe lời dạy dỗ của cha và không bỏ phép tắc của mẹ. Sự dạy dỗ của cha mẹ được ví như mão triều thiên và vòng đeo nơi cổ, cho thấy sự khôn ngoan nhận được từ gia đình là một sự trang sức quý giá cho đời sống. Sau đó, lời cảnh báo được đưa ra rất rõ ràng: nếu kẻ tội nhân tìm cách dụ dỗ, người trẻ không được ưng theo. Đây là nguyên tắc quan trọng vì sự sa ngã thường bắt đầu bằng việc nghe theo lời mời gọi của những người đang đi trong đường lối sai trật.

Châm Ngôn 1:11-14 (VIE1934)
11. Nếu chúng nó nói rằng: Hãy đi với chúng ta; Chúng ta hãy rình đặng làm đổ máu, Hãy rình cách vô-cớ những người vô-tội;
12. Hãy nuốt họ sống như Âm-phủ, Và còn nguyên-vẹn như những kẻ xuống huyệt;
13. Chúng ta sẽ tìm được các thứ của báu, Sẽ làm cho nhà mình đầy của cướp;
14. Hãy bắt thăm phần của chúng ta với nhau; Chúng ta sẽ đồng một túi bạc.

Những kẻ tội lỗi dụ dỗ người khác bằng lời hứa về lợi ích và của cải, nhưng phía sau lời mời gọi ấy là bạo lực, tham lam và sự bất công. Họ muốn làm hại người vô tội để chiếm lấy tài sản và chia sẻ lợi ích với nhau. Đây là hình ảnh của một con đường có vẻ đem lại lợi ích nhanh chóng nhưng thực chất dẫn đến sự hủy diệt. Người khôn ngoan phải nhận ra rằng của cải đạt được bằng tội lỗi không bao giờ đáng để đánh đổi sự sống và mối quan hệ với Đức Chúa Trời.

Châm Ngôn 1:15-19 (VIE1934)
15. Hỡi con, chớ đi đường với chúng nó; Hãy giữ chân con khỏi đường của chúng nó;
16. Vì chân chúng nó chạy đến sự ác, Và vội-vàng làm đổ máu.
17. Vì giăng lưới trước mắt mọi loài chim là vô-ích;
18. Nhưng chúng nó rình chính huyết mình, Và ẩn mình đặng hại mạng sống mình.
19. Các đường-lối của mọi kẻ tham lợi cũng là như vậy; Nó cất mạng sống của chủ nó đi.

Sa-lô-môn không chỉ bảo người trẻ đừng tham gia vào tội ác, mà còn bảo phải tránh xa ngay từ con đường dẫn đến tội ác. Những người này nhanh chóng chạy đến sự ác và tìm cách làm hại người khác, nhưng cuối cùng chính họ lại rơi vào cái bẫy mình đã đặt. Lòng tham lợi khiến con người tưởng rằng mình đang tìm kiếm sự sống tốt đẹp hơn, nhưng thực tế lại có thể lấy mất chính mạng sống của mình. Vì vậy, người khôn ngoan không chỉ tránh hành động xấu mà còn tránh xa môi trường và những người có thể kéo mình vào đường lối ấy.

Châm Ngôn 1:20-23 (VIE1934)
20. Sự khôn-ngoan kêu lớn ngoài đường, Cất tiếng nơi các quảng-trường;
21. Kêu lên tại đầu các đường-phố, Tại cửa các thành, mà rằng:
22. Hỡi kẻ ngu-dại, các ngươi sẽ yêu sự ngu-dại cho đến chừng nào? Kẻ nhạo-báng ưa sự nhạo-báng, Và kẻ ngu-muội ghét sự tri-thức cho đến chừng nào?
23. Nếu các ngươi trở lại vì lời quở-trách ta, Kìa, ta sẽ đổ thần-linh ta trên các ngươi; Ta sẽ làm cho các ngươi biết lời ta.

Sự khôn ngoan được nhân cách hóa và được mô tả như một người đang kêu gọi công khai giữa đường phố và các quảng trường. Điều này cho thấy lời kêu gọi của sự khôn ngoan không bị giấu kín nhưng được đưa ra cho mọi người. Trong tiếng Hê-bơ-rơ, từ chỉ sự khôn ngoan là một danh từ giống cái, vì vậy sách Châm Ngôn thường nhân cách hóa sự khôn ngoan như một người nữ. Hình ảnh này nhấn mạnh rằng sự khôn ngoan đang chủ động kêu gọi con người từ bỏ sự ngu dại. Lời kêu gọi cũng mang tính chất cảnh tỉnh: người đơn sơ không nên tiếp tục yêu thích sự đơn sơ, kẻ nhạo báng không nên tiếp tục nhạo báng, và kẻ ngu muội không nên tiếp tục ghét sự tri thức. Nếu họ chịu quay lại khi được quở trách, sự khôn ngoan sẽ khiến họ hiểu biết lời mình.

Châm Ngôn 1:24-27 (VIE1934)
24. Bởi vì ta đã kêu, mà các ngươi không khứng nghe; Ta đã giơ tay ta, mà chẳng ai đoái đến;
25. Nhưng các ngươi đã bỏ hết lời khuyên ta, Và không muốn lời quở-trách ta;
26. Nhân đó, ta cũng sẽ cười trong ngày các ngươi bị tai-vạ, Và chế-nhạo khi sự kinh-hãi xảy đến cho các ngươi,
27. Khi sự kinh-hãi các ngươi đến như cơn bão-táp, Tai-vạ các ngươi đến như cơn gió lốc, Khi sự hoạn-nạn và sự đau-đớn xảy đến cho các ngươi.

Ở đây sự khôn ngoan cảnh báo về hậu quả của việc liên tục từ chối lời kêu gọi. Đức Chúa Trời đã ban lời khuyên và lời quở trách, nhưng con người có thể cố tình không nghe. Khi hậu quả của những lựa chọn sai lầm cuối cùng xảy đến, họ sẽ không thể đổ lỗi cho việc mình chưa từng được cảnh báo. Hình ảnh cơn bão táp và gió lốc cho thấy tai họa có thể đến cách nhanh chóng và mạnh mẽ. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đáp lại lời khuyên của Đức Chúa Trời ngay khi còn có cơ hội.

Châm Ngôn 1:28-31 (VIE1934)
28. Bấy giờ chúng nó sẽ kêu-cầu ta, nhưng ta không đáp; Chúng nó sẽ tìm ta, nhưng không gặp được.
29. Bởi vì chúng nó ghét sự tri-thức, Và không chọn sự kính-sợ Đức Giê-hô-va;
30. Cũng không muốn lời khuyên ta, Và khinh-dể mọi lời quở-trách ta;
31. Nên chúng nó sẽ ăn bông-trái của đường-lối mình, Và được no-nê mưu-kế mình.

Những người đã nhiều lần từ chối sự khôn ngoan cuối cùng sẽ tìm kiếm nó khi tai họa đến, nhưng lúc ấy họ phải đối diện với hậu quả của những lựa chọn trước đó. Vấn đề của họ không phải là thiếu cơ hội để biết điều đúng, mà là họ đã ghét sự tri thức, không chọn sự kính sợ Đức Giê-hô-va và khinh dể lời quở trách. Vì vậy, họ sẽ “ăn bông-trái của đường-lối mình”, nghĩa là phải nhận lấy kết quả do chính đường lối mình đã chọn. Đây là một nguyên tắc nghiêm trọng của đời sống: những lựa chọn được thực hiện hôm nay có thể tạo nên hậu quả mà con người phải gánh chịu về sau.

Châm Ngôn 1:32-33 (VIE1934)
32. Vì sự trở-lại của kẻ ngu-dại sẽ giết chúng nó, Và sự an-nhàn của kẻ ngu-muội sẽ làm cho chúng nó hư-mất.
33. Nhưng ai nghe ta sẽ ở bình-yên, Được an-ninh, không sợ tai-họa nào.

Chương đầu tiên kết thúc bằng sự tương phản rõ ràng giữa hai con đường. Kẻ ngu dại quay lưng khỏi sự khôn ngoan và sống trong sự an nhàn giả tạo sẽ đi đến sự hư mất. Nhưng người biết lắng nghe sự khôn ngoan sẽ được sống bình yên và an ninh, không phải vì người ấy sẽ không bao giờ gặp khó khăn, nhưng vì người ấy đang bước đi trong đường lối đúng đắn dưới sự hướng dẫn của Đức Chúa Trời. Toàn bộ Châm Ngôn 1 vì vậy đặt ra một lựa chọn căn bản cho mỗi người: lắng nghe sự khôn ngoan và kính sợ Đức Giê-hô-va để được sống, hay khinh dể lời khuyên dạy và cuối cùng phải gánh lấy hậu quả của chính đường lối mình.