Châm Ngôn 13

Châm Ngôn 13 nhấn mạnh sự tương phản giữa người khôn ngoan và kẻ ngu dại, đặc biệt qua cách họ sống, nói năng và tiếp nhận sự sửa dạy. Chương này nêu bật tầm quan trọng của việc tiếp nhận lời chỉ dẫn, hậu quả của việc khước từ sự khôn ngoan, cùng giá trị của sự siêng năng và sự công bình. Chương này nhắc chúng ta rằng đời sống công bình đem lại những ích lợi lâu dài, trong khi sự ngu dại cuối cùng dẫn đến những hậu quả tai hại.

Châm Ngôn 13:1-4 (VIE1934)
1. Con khôn ngoan nghe sự khuyên dạy của cha; Song kẻ nhạo báng không khứng nghe lời quở trách.
2. Nhờ bông trái của miệng mình, người hưởng lấy sự lành; Còn linh hồn kẻ gian ác sẽ ăn điều cường bạo.
3. Kẻ canh giữ miệng mình, giữ được mạng sống mình; Nhưng kẻ hở môi quá, bèn bị bại hoại.
4. Lòng kẻ biếng nhác mong ước, mà chẳng có chi hết; Còn lòng người siêng năng sẽ được no nê.

Người khôn ngoan biết lắng nghe lời khuyên dạy và sửa trị, trong khi kẻ nhạo báng vì kiêu ngạo nên từ chối sự quở trách. Lời nói của một người có thể đem lại điều tốt lành hoặc dẫn đến sự hủy hoại, vì vậy biết giữ gìn miệng mình là một phần quan trọng của sự khôn ngoan. Chương này cũng đối chiếu sự lười biếng với sự siêng năng: người lười biếng có nhiều mong muốn nhưng không đạt được điều mình muốn, còn người siêng năng sẽ nhận được kết quả từ công việc của mình.

Châm Ngôn 13:5-8 (VIE1934)
5. Người công bình ghét lời dối trá; Song kẻ hung ác đáng gớm ghê và bị hổ thẹn.
6. Sự công bình bảo hộ người ăn ở ngay thẳng; Nhưng sự gian ác đánh đổ kẻ phạm tội.
7. Có kẻ làm bộ giàu, mà chẳng có gì hết; Cũng có người làm bộ nghèo, lại có của cải nhiều.
8. Giá chuộc mạng sống loài người, ấy là của cải mình; Còn kẻ nghèo chẳng hề nghe lời hăm dọa.

Người công bình có thái độ ghét sự dối trá vì họ yêu mến sự thật và sự ngay thẳng. Sự công bình bảo vệ người bước đi trong đường ngay thẳng, trong khi sự gian ác cuối cùng sẽ đánh đổ chính người phạm tội. Câu 7 cho thấy vẻ bề ngoài không phải lúc nào cũng phản ánh sự giàu có thật sự: có người có vẻ giàu nhưng thực chất chẳng có gì, trong khi có người trông như nghèo khó nhưng lại có nhiều của cải. Câu 8 cho thấy của cải có thể trở thành tiền chuộc mạng trong những hoàn cảnh nguy hiểm, nhưng người nghèo lại không phải đối diện với những mối đe dọa tương tự.

Châm Ngôn 13:9-12 (VIE1934)
9. Sự sáng của kẻ lành soi rạng ngời; Nhưng đèn kẻ ác lại bị tắt đi.
10. Sự kiêu ngạo chỉ sanh ra điều cãi lộn; Còn sự khôn ngoan ở với người chịu lời khuyên dạy.
11. Hoạnh-tài ắt phải hao-bớt; Còn ai lấy tay thâu-góp sẽ được thêm của nhiều lên.
12. Sự trông-cậy trì-hoãn khiến lòng bị đau-đớn; Nhưng khi sự ước-ao được thành, thì giống như một cây sự sống.

Đời sống của người công bình được ví như ánh sáng soi rạng ngời, trong khi ánh sáng của kẻ ác cuối cùng sẽ bị tắt đi. Kiêu ngạo thường sinh ra tranh cãi vì người kiêu ngạo không muốn nhận lời khuyên hoặc sửa dạy, còn người biết nghe lời khuyên thể hiện sự khôn ngoan. Của cải kiếm được cách gian dối không bền lâu, nhưng của cải được tích lũy qua lao động sẽ gia tăng. Sự chờ đợi một điều mình hy vọng mà bị trì hoãn có thể khiến lòng đau đớn, nhưng khi điều ước ao được thành, nó đem lại sự vui mừng và sức sống sâu xa cho tâm hồn.

Châm Ngôn 13:13-16 (VIE1934)
13. Kẻ nào khinh lời dạy, ắt bị hư-bại; Còn ai kính-sợ giới-mạng, nấy được ban thưởng.
14. Sự dạy-dỗ của người khôn-ngoan vốn một nguồn sự sống, Đặng khiến người ta tránh-khỏi bẫy sự chết.
15. Sự thông-sáng thật được ân-điển; Song con đường kẻ phạm tội lấy làm khốn-cực thay.
16. Phàm người khôn-khéo làm việc cứ theo sự hiểu-biết; Nhưng kẻ ngu-muội bày-tỏ ra sự điên-dại mình.

Người khinh thường lời dạy sẽ tự chuốc lấy sự hư mất, còn người kính sợ và tôn trọng điều răn sẽ nhận được phần thưởng. Lời dạy của người khôn ngoan giống như một nguồn sự sống, giúp con người tránh khỏi những cạm bẫy dẫn đến sự chết. Sự hiểu biết đúng đắn đem lại ân huệ, trong khi con đường của người phạm tội đầy khó khăn. Người khôn ngoan hành động dựa trên sự hiểu biết và suy xét, còn kẻ ngu dại bộc lộ sự ngu xuẩn của mình qua những hành động thiếu suy nghĩ.

Châm Ngôn 13:17-20 (VIE1934)
17. Sứ-giả gian-ác sa vào tai-họa; Còn khâm-sai trung-tín khác nào thuốc hay.
18. Ai chối sự khuyên-dạy sẽ bị nghèo-khổ và sỉ-nhục; Nhưng kẻ nào nhận-tiếp lời quở-trách sẽ được tôn-trọng.
19. Sự ước-ao mà được thành lấy làm êm-dịu cho linh-hồn; Còn lìa-bỏ điều dữ, quả là sự gớm-ghiếc cho kẻ ngu-muội.
20. Ai giao-tiếp với người khôn-ngoan, trở nên khôn-ngoan; Nhưng kẻ làm bạn với bọn điên-dại sẽ bị tàn-hại.

Một sứ giả không trung tín có thể đem đến tai họa, trong khi một người trung tín có thể đem lại sự chữa lành và ích lợi. Người từ chối sự sửa dạy sẽ phải chịu nghèo khổ và sỉ nhục, nhưng người tiếp nhận lời quở trách sẽ được tôn trọng vì biết học hỏi và thay đổi. Khi một ước muốn tốt lành được thành tựu, tâm hồn nhận được sự êm dịu và vui mừng, nhưng kẻ ngu dại lại xem việc từ bỏ điều dữ là điều đáng ghét. Câu 20 nhấn mạnh ảnh hưởng rất lớn của những người chúng ta giao tiếp: đi với người khôn ngoan sẽ trở nên khôn ngoan, còn kết bạn với kẻ ngu dại có thể dẫn đến sự tàn hại.

Châm Ngôn 13:21-25 (VIE1934)
21. Tai-họa đuổi theo kẻ có tội; Còn phước-lành là phần thưởng của người công-bình.
22. Người lành lưu-truyền gia-sản cho con-cháu mình; Song của-cải kẻ có tội dành cho người công-bình.
23. Chỗ người nghèo khai phá sanh nhiều lương-thực; Nhưng có kẻ bị tiêu-mất tại vì thiếu sự công-bình.
24. Người nào kiêng roi-vọt ghét con trai mình; Song ai thương con ắt cần lo sửa-trị nó.
25. Người công-bình ăn cho phỉ dạ mình; Còn bụng kẻ ác bị đói.

Tai họa cuối cùng sẽ đuổi theo người có tội, trong khi người công bình nhận được phước lành. Người lành không chỉ sống cho hiện tại mà còn để lại gia sản cho con cháu, cho thấy sự khôn ngoan biết nghĩ đến các thế hệ sau. Câu 23 cũng cho thấy đất đai của người nghèo vẫn có khả năng sinh ra nhiều lương thực, nhưng sự thiếu công bình có thể khiến thành quả đó bị tiêu mất. Câu 24 nhấn mạnh trách nhiệm của cha mẹ trong việc sửa trị con cái: sự sửa dạy đúng đắn là biểu hiện của tình yêu và sự quan tâm đến tương lai của con. Cuối cùng, người công bình được thỏa mãn, trong khi kẻ ác luôn ở trong tình trạng thiếu thốn, cho thấy sự khác biệt giữa kết quả của đời sống công bình và đời sống gian ác.