Châm Ngôn 14

Châm Ngôn 14 gồm nhiều lời khôn ngoan đối chiếu sự khôn ngoan với sự ngu dại, sự công bình với sự gian ác, đồng thời cho thấy những lựa chọn của mỗi người ảnh hưởng thế nào đến đời sống và cộng đồng. Những lời châm ngôn này hướng dẫn cách sống khôn ngoan, tránh những cạm bẫy và tôn kính Đức Chúa Trời qua những quyết định hằng ngày.

Châm Ngôn 14:1-10 (VIE1934)
1. Người đàn-bà khôn-ngoan xây-cất nhà mình; Còn người đàn-bà ngu-muội lấy tay mình mà phá-đổ nó.
2. Ai đi theo đường ngay-thẳng kính-sợ Đức Giê-hô-va; Nhưng kẻ theo đường gian-tà khinh-dể Ngài.
3. Trong miệng kẻ ngu-muội có roi kiêu-ngạo; Nhưng môi người khôn-ngoan sẽ gìn-giữ mình.
4. Nếu không có bò, thì máng ăn sạch; Nhưng nhờ sức lực của bò, mùa-màng được nhiều.
5. Người làm chứng trung-tín không nói dối; Nhưng kẻ làm chứng gian nói lời dối-trá.
6. Kẻ nhạo-báng tìm kiếm sự khôn-ngoan, mà không được; Nhưng tri-thức là dễ cho người hiểu-biết.
7. Hãy đi khỏi trước mặt kẻ ngu-muội, Vì nơi nó không thấy môi tri-thức.
8. Sự khôn-ngoan của người thận-trọng là hiểu đường mình; Còn sự điên-dại của kẻ ngu-muội là dối-trá.
9. Kẻ ngu-muội nhạo-báng của-lễ chuộc-tội; Nhưng trong vòng người ngay-thẳng có ân-hậu.
10. Lòng tự biết sự cay-đắng của mình; Một người khách lạ không dự vào sự vui-mừng của nó.

Mười câu đầu cho thấy sự khôn ngoan và ngu dại định hình đời sống và các mối quan hệ của một người như thế nào. Người đàn bà khôn ngoan xây dựng một gia đình vững vàng, trong khi sự ngu dại có thể khiến chính ngôi nhà bị phá đổ. Người bước đi ngay thẳng thể hiện sự kính sợ Đức Giê-hô-va, còn người đi theo đường gian tà cho thấy sự khinh dể Ngài. Sự khôn ngoan gìn giữ con người, trong khi sự ngu dại sinh ra kiêu ngạo và dẫn đến sự hủy hoại. Các câu này cũng cho thấy giá trị của lao động: bò giúp gia tăng mùa màng, dù việc nuôi bò khiến máng ăn không còn sạch. Sự trung tín trong lời nói, khả năng hiểu biết và việc tránh xa người ngu dại đều là những dấu hiệu của đời sống khôn ngoan. Cuối cùng, câu 10 nhắc rằng có những nỗi cay đắng và niềm vui sâu kín trong lòng mà người khác không thể hoàn toàn chia sẻ.

Châm Ngôn 14:11-15 (VIE1934)
11. Nhà kẻ ác sẽ bị hủy-diệt; Nhưng trại người ngay-thẳng sẽ hưng-thạnh.
12. Có một con đường coi dường như chánh-đáng cho loài người; Nhưng đến cuối-cùng nó thành ra cái nẻo sự chết.
13. Dầu trong khi cười, lòng còn có thể đau-đớn; Và sau sự vui-mừng thường là sự buồn-rầu.
14. Kẻ có lòng bội-nghịch sẽ được no-nê về đường-lối mình; Còn người lành được thỏa-mãn về việc mình làm.
15. Kẻ ngu-muội tin hết mọi lời; Nhưng người khôn-khéo xem-xét các bước mình.

Nhà của kẻ ác có thể dường như vững chắc trong một thời gian, nhưng cuối cùng sẽ bị hủy diệt, trong khi người ngay thẳng sẽ được hưng thạnh. Không phải mọi con đường có vẻ đúng trước mắt con người đều dẫn đến sự sống; có những con đường cuối cùng dẫn đến sự chết. Niềm vui bên ngoài cũng không phải lúc nào phản ánh tình trạng thật của lòng người, vì ngay cả trong tiếng cười vẫn có thể ẩn chứa sự đau đớn. Người có lòng bội nghịch sẽ nhận lấy kết quả từ chính đường lối mình, trong khi người lành được thỏa mãn trong điều tốt mình làm. Người đơn sơ dễ tin mọi lời, còn người khôn khéo cẩn thận xem xét từng bước trước khi hành động.

Châm Ngôn 14:16-20 (VIE1934)
16. Người khôn-ngoan sợ và lìa khỏi điều ác; Nhưng kẻ ngu-muội nóng-nảy và tự-tin.
17. Người nóng-tánh làm điều ngu-muội; Còn kẻ mưu điều ác bị ghét.
18. Kẻ ngu-muội được sự ngu-dại làm sản-nghiệp; Nhưng người khôn-khéo được đội mão bằng tri-thức.
19. Kẻ ác cúi xuống trước mặt người lành; Và kẻ dữ cúi tại cửa người công-bình.
20. Người nghèo dầu xóm-giềng mình cũng ghét; Nhưng người giàu có nhiều bạn.

Người khôn ngoan biết kính sợ và tránh xa điều ác, trong khi kẻ ngu dại vì quá tự tin nên lao vào điều sai trái. Người nóng tính dễ hành động cách ngu dại, còn người nuôi dưỡng những ý định gian ác sẽ bị người khác ghét bỏ. Kẻ đơn sơ nếu không tìm kiếm sự khôn ngoan sẽ nhận lấy sự ngu dại làm phần mình, nhưng người khôn khéo được tri thức làm đẹp và nâng cao. Cuối cùng, kẻ ác sẽ phải cúi xuống trước người lành. Câu 20 cũng phản ánh một thực tế đáng buồn trong xã hội: người nghèo thường bị xem thường, trong khi người giàu dễ có nhiều người tìm đến làm bạn.

Châm Ngôn 14:21-25 (VIE1934)
21. Ai khinh-bỉ người lân-cận mình phạm tội; Nhưng ai thương-xót người nghèo có phước thay.
22. Há chẳng phải những kẻ toan mưu điều ác đều đi lạc sao? Nhưng những kẻ toan mưu điều thiện sẽ được sự nhân-từ và chân-thật.
23. Trong mọi công-việc đều có ích-lợi; Nhưng lời của môi miệng chỉ dẫn đến sự thiếu-thốn.
24. Mão-triều-thiên của người khôn-ngoan là sự giàu-có của họ; Còn sự ngu-dại của kẻ ngu-muội chỉ là ngu-dại.
25. Người làm chứng chân-thật giải-cứu linh-hồn; Nhưng kẻ nói dối buông lời gian-tà.

Khinh bỉ người lân cận là một tội lỗi, trong khi thương xót người nghèo đem lại phước hạnh. Những người toan tính điều ác cuối cùng sẽ đi lạc khỏi đường ngay thẳng, còn những người tìm cách làm điều thiện sẽ nhận được sự nhân từ và chân thật. Công việc siêng năng đem lại ích lợi, nhưng chỉ nói suông mà không chịu làm việc sẽ dẫn đến thiếu thốn. Người khôn ngoan nhận được lợi ích từ sự khôn ngoan của mình, trong khi sự ngu dại của kẻ ngu muội chỉ tiếp tục sinh ra ngu dại. Đặc biệt, một người làm chứng chân thật có thể giải cứu người khác, còn lời nói dối của một nhân chứng gian có thể gây ra sự hủy hoại.

Châm Ngôn 14:26-30 (VIE1934)
26. Trong sự kính-sợ Đức Giê-hô-va có sự tin-cậy mạnh-mẽ; Con-cái Ngài sẽ được một nơi nương-náu.
27. Sự kính-sợ Đức Giê-hô-va là một nguồn sự sống, Đặng khiến người ta tránh khỏi các lưới của sự chết.
28. Dân-sự đông-đúc là sự vinh-hiển của vua; Nhưng dân-sự thưa-thớt làm cho quan-trưởng suy-bại.
29. Người chậm nóng-giận có sự thông-sáng lớn; Nhưng kẻ hay nóng-nảy tôn lên sự điên-dại.
30. Lòng bình-tịnh là sự sống của thân-thể; Còn sự ghen-ghét là đồ mục của xương-cốt.

Sự kính sợ Đức Giê-hô-va đem lại sự tin cậy mạnh mẽ và một nơi nương náu cho con cái Ngài. Đây không phải là sự sợ hãi khiến con người chạy trốn Đức Chúa Trời, mà là sự kính trọng và tin cậy nơi Ngài, đem đến sự sống và giúp con người tránh khỏi những cạm bẫy của sự chết. Một vị vua có dân chúng đông đúc là một điều làm nên vinh hiển cho người, trong khi sự thiếu dân khiến người lãnh đạo suy yếu. Người chậm nóng giận cho thấy sự thông sáng lớn, còn người nóng nảy bộc lộ sự ngu dại. Một tấm lòng bình tịnh đem lại sự sống cho thân thể, trong khi sự ghen ghét giống như sự mục nát từ bên trong, gây tổn hại sâu xa.

Châm Ngôn 14:31-35 (VIE1934)
31. Kẻ hà-hiếp người nghèo khổ khinh-dể Đấng Tạo-hóa mình; Nhưng ai thương-xót người nghèo-khó tôn-trọng Ngài.
32. Kẻ ác bị đánh đổ bởi sự gian-ác mình; Nhưng người công-bình dầu trong sự chết cũng còn có nơi nương-náu.
33. Sự khôn-ngoan ở trong lòng người hiểu-biết; Nhưng điều ở trong lòng kẻ ngu-muội sẽ bị bày-tỏ ra.
34. Sự công-bình làm cho dân-tộc được tôn-cao; Nhưng tội-lỗi là sự hổ-nhục cho các dân.
35. Vua được ơn người đầy-tớ khôn-ngoan; Nhưng người làm sỉ-nhục sẽ bị cơn giận Ngài.

Hà hiếp người nghèo là khinh dể chính Đấng Tạo Hóa, vì cách con người đối xử với người yếu thế bày tỏ thái độ của họ đối với Đức Chúa Trời. Ngược lại, thương xót người nghèo là tôn trọng Ngài. Kẻ ác cuối cùng bị đánh đổ bởi chính sự gian ác của mình, còn người công bình có nơi nương náu ngay cả trong sự chết. Sự khôn ngoan thật ở bên trong lòng người hiểu biết, trong khi sự ngu dại trong lòng kẻ ngu muội cuối cùng sẽ bộc lộ ra bên ngoài. Một dân tộc được nâng cao bởi sự công bình, nhưng tội lỗi đem lại sự hổ nhục cho cả một dân. Cuối cùng, người đầy tớ khôn ngoan được vua ban ơn, còn người gây ra sự hổ thẹn sẽ phải chịu cơn giận của vua.