Châm Ngôn 15

Châm Ngôn 15 trình bày một loạt những lời khôn ngoan đối chiếu cách cư xử của người công bình và kẻ gian ác, nhấn mạnh rằng lời nói, hành động và thái độ của một người có thể đem lại sự sống và ân huệ từ Đức Chúa Trời hoặc dẫn đến sự hủy diệt và hoạn nạn. Chương này đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của sự khiêm nhường, sự sửa dạy và việc tìm kiếm sự khôn ngoan của Đức Chúa Trời trong những tương tác hằng ngày.

Châm Ngôn 15:1-5 (VIE1934)
1. Lời đáp êm-nhẹ làm nguôi cơn-giận; Còn lời xẳng-xớm trêu thạnh-nộ thêm.
2. Lưỡi người khôn-ngoan truyền ra sự tri-thức cách phải; Nhưng miệng kẻ ngu-muội chỉ buông điều điên-cuồng.
3. Con mắt Đức Giê-hô-va ở khắp mọi nơi, Xem-xét kẻ gian-ác và người lương-thiện.
4. Lưỡi hiền-lành giống như một cây sự sống; Song lưỡi gian-tà làm cho hư-nát tâm-thần.
5. Kẻ ngu-dại khinh sự khuyên-dạy của cha mình; Còn ai giữ theo lời quở-trách trở nên khôn-khéo.

Những câu đầu tiên nhấn mạnh sức mạnh của lời nói và thái độ. Một lời đáp mềm mại có thể làm nguôi cơn giận, trong khi lời nói gay gắt chỉ làm xung đột gia tăng. Người khôn ngoan biết sử dụng tri thức đúng cách và lời nói của họ có thể đem lại sự sống, sự khích lệ và chữa lành. Trái lại, lời nói gian tà có thể làm tổn thương tâm thần. Đức Giê-hô-va nhìn thấy mọi điều, cả điều thiện lẫn điều ác, nên con người không thể che giấu hành động hay thái độ của mình trước Ngài. Người ngu dại khinh sự khuyên dạy, nhưng người biết tiếp nhận sự quở trách sẽ trở nên khôn khéo.

Châm Ngôn 15:6-10 (VIE1934)
6. Trong nhà người công-bình có nhiều vật quí; Song trong huê-lợi kẻ gian-ác có điều rối-loạn.
7. Môi người khôn-ngoan rải sự tri-thức ra; Nhưng lòng kẻ ngu-muội chẳng làm như vậy.
8. Của tế-lễ kẻ gian-ác lấy làm gớm-ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Song lời cầu-nguyện của người ngay-thẳng được đẹp lòng Ngài.
9. Đường-lối kẻ ác lấy làm gớm-ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Nhưng Ngài thương-mến người nào theo sự công-bình.
10. Sự hình-phạt nặng-nề dành cho kẻ bỏ chánh-lộ; Và kẻ ghét lời quở-trách sẽ chết mất.

Những câu này cho thấy sự khác biệt giữa đời sống của người công bình và kẻ gian ác. Nhà người công bình có sự phong phú và ổn định, trong khi lợi tức của kẻ gian ác đem đến sự rối loạn. Người khôn ngoan dùng môi mình để truyền ra sự tri thức, còn kẻ ngu muội không có điều khôn ngoan để chia sẻ. Đức Chúa Trời không đẹp lòng những nghi lễ tôn giáo bên ngoài của kẻ gian ác khi lòng họ không ngay thẳng, nhưng Ngài vui lòng về lời cầu nguyện của người ngay thẳng. Ngài ghét đường lối của kẻ ác nhưng thương mến người theo sự công bình. Người từ bỏ con đường đúng đắn và nhất là người ghét sự quở trách sẽ phải đối diện với những hậu quả nghiêm trọng.

Châm Ngôn 15:11-15 (VIE1934)
11. Âm-phủ và chốn trầm-luân còn ở trước mặt Đức Giê-hô-va thay, Phương chi lòng của con-cái loài người!
12. Kẻ nhạo-báng không ưa người ta quở-trách mình; Hắn không muốn đến cùng người khôn-ngoan.
13. Lòng khoái-lạc làm cho mặt mày vui-vẻ; Nhưng tại lòng buồn-bã trí bèn bị nao-sờn.
14. Lòng người thông-sáng tìm-kiếm sự tri-thức; Còn lỗ miệng kẻ ngu-muội nuôi lấy mình bằng sự điên-cuồng.
15. Các ngày kẻ bị hoạn-nạn đều là gian-hiểm; Song lòng vui-mừng dự yến-tiệc luôn luôn.

Đức Giê-hô-va biết cả những điều sâu kín nhất, ngay cả Âm-phủ và chốn trầm-luân đều ở trước mặt Ngài, huống chi lòng và tư tưởng của con người. Vì vậy, không có điều gì bên trong con người có thể thực sự bị che giấu khỏi Ngài. Kẻ nhạo báng không muốn bị sửa dạy và cũng không muốn tìm đến người khôn ngoan, vì lòng kiêu ngạo khiến họ từ chối sự hướng dẫn. Một tấm lòng vui vẻ đem lại vẻ mặt vui tươi, trong khi sự buồn bã trong lòng có thể làm tinh thần nao sờn. Người thông sáng luôn tìm kiếm tri thức, còn kẻ ngu muội tự nuôi mình bằng những điều điên cuồng. Dù hoàn cảnh bên ngoài có thể đầy hoạn nạn, tấm lòng vui mừng vẫn có thể tìm được sự thỏa lòng.

Châm Ngôn 15:16-20 (VIE1934)
16. Thà có ít của mà kính-sợ Đức Giê-hô-va, Còn hơn là tài-sản nhiều mà bối-rối cặp theo.
17. Thà một món rau mà thương-yêu nhau, Còn hơn ăn bò mập-béo với sự ganh-ghét cặp theo.
18. Người hay giận gây điều đánh lộn; Nhưng người chậm nóng-giận làm nguôi cơn tranh-cãi.
19. Đường kẻ biếng-nhác như một hàng rào gai; Còn nẻo người ngay-thẳng được ban bằng.
20. Con khôn-ngoan làm vui-vẻ cha nó; Còn đứa ngu-muội khinh-bỉ mẹ mình.

Những câu này cho thấy giá trị của sự bình an, tình yêu thương và kính sợ Đức Giê-hô-va vượt xa của cải vật chất. Có ít của cải nhưng kính sợ Đức Giê-hô-va tốt hơn có nhiều tài sản mà phải sống trong sự bối rối và trouble. Một bữa ăn đơn sơ trong tình yêu thương có giá trị hơn một bữa tiệc sang trọng nhưng đầy ganh ghét. Người nóng giận gây ra xung đột, còn người chậm nóng giận có thể làm nguôi tranh cãi. Sự lười biếng khiến con đường đời trở nên như hàng rào gai, trong khi người ngay thẳng có một con đường bằng phẳng hơn. Một người con khôn ngoan đem niềm vui cho cha mẹ, còn sự ngu muội đem đến đau buồn và sự khinh bỉ.

Châm Ngôn 15:21-25 (VIE1934)
21. Kẻ thiếu trí hiểu lấy sự điên-dại làm vui; Song người khôn-sáng sửa đường mình ngay-thẳng rồi đi.
22. Đâu không có nghị-luận, đó mưu-định phải phế; Nhưng nhờ có nhiều mưu-sĩ, mưu-định bèn được thành.
23. Miệng hay đáp giỏi khiến người vui-vẻ; Và lời nói phải thì lấy làm tốt biết bao!
24. Con đường sự sống của người khôn-ngoan dẫn lên trên, Để tránh-khỏi Âm-phủ ở dưới thấp.
25. Đức Giê-hô-va sẽ đánh đổ nhà kẻ kiêu-ngạo; Nhưng Ngài làm vững-chắc các mộc-giới của kẻ góa-bụa.

Người thiếu sự hiểu biết có thể vui thích trong sự điên dại, nhưng người khôn sáng biết sửa đường mình và bước đi ngay thẳng. Những kế hoạch thiếu sự bàn luận dễ thất bại, trong khi sự góp ý của nhiều người khôn ngoan có thể giúp một kế hoạch được thành tựu. Một lời đáp đúng lúc và thích hợp có thể đem lại niềm vui và sự khích lệ lớn lao. Con đường sự sống của người khôn ngoan dẫn lên trên, giúp họ tránh khỏi sự hủy diệt. Đức Giê-hô-va chống lại sự kiêu ngạo nhưng bảo vệ những người yếu thế và dễ bị tổn thương, được hình ảnh hóa qua người góa bụa.

Châm Ngôn 15:26-30 (VIE1934)
26. Các mưu ác lấy làm gớm-ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Song lời thanh-sạch đẹp lòng Ngài.
27. Người tham lợi làm rối-loạn nhà mình; Còn ai ghét của hối-lộ sẽ được sống.
28. Lòng người công-bình suy-nghĩ lời phải đáp; Nhưng miệng kẻ ác buông ra đều dữ.
29. Đức Giê-hô-va xa cách kẻ ác; Nhưng Ngài nghe lời cầu-nguyện của người công-bình.
30. Sự sáng con mắt khiến lòng vui-vẻ; Và một tin-lành làm cho xương-cốt được béo-tốt.

Đức Chúa Trời không chỉ xét những hành động bên ngoài mà còn nhìn thấy những tư tưởng và mưu định trong lòng. Những mưu ác là điều gớm ghiếc trước mặt Ngài, trong khi lời nói thanh sạch làm đẹp lòng Ngài. Lòng tham lợi và việc nhận hối lộ có thể đem đến sự rối loạn cho cả gia đình, còn người từ chối sự bất chính sẽ được sống. Người công bình suy nghĩ trước khi trả lời và cẩn thận lựa chọn lời nói, trong khi miệng kẻ ác nhanh chóng tuôn ra điều dữ. Đức Giê-hô-va xa cách kẻ ác nhưng nghe lời cầu nguyện của người công bình. Niềm vui và tin lành cũng có sức mạnh đem lại sự tươi mới, ảnh hưởng đến cả tinh thần lẫn sức khỏe.

Châm Ngôn 15:31-33 (VIE1934)
31. Kẻ nào nghe lời quở-trách của sự sống Sẽ được ở giữa các người khôn-ngoan.
32. Ai từ-chối sự khuyên-dạy khinh-bỉ linh-hồn mình; Nhưng ai nghe lời quở-trách được sự thông-sáng.
33. Sự kính-sợ Đức Giê-hô-va dạy-dỗ đều khôn-ngoan; Và sự khiêm-nhượng đi trước sự tôn-trọng.

Phần kết của chương nhấn mạnh một lần nữa giá trị của sự sửa dạy và khiêm nhường. Người sẵn lòng lắng nghe lời quở trách đem lại sự sống sẽ được ở giữa những người khôn ngoan. Từ chối sự khuyên dạy thực chất là làm tổn hại chính linh hồn mình, trong khi người tiếp nhận sự quở trách sẽ nhận được sự thông sáng. Châm Ngôn kết luận bằng một nguyên tắc nền tảng: sự kính sợ Đức Giê-hô-va là sự dạy dỗ dẫn đến sự khôn ngoan, và trước khi có sự tôn trọng thật sự thì phải có sự khiêm nhường. Đây là trọng tâm của cả chương: người khôn ngoan không chỉ biết nhiều, nhưng biết kính sợ Đức Giê-hô-va, biết lắng nghe sự sửa dạy, kiểm soát lời nói và bước đi trong sự khiêm nhường.