Châm Ngôn 21

Châm Ngôn 21 tập trung vào sự tương phản giữa sự khôn ngoan và sự ngu dại, cho thấy hậu quả của lòng kiêu ngạo, sự gian ác và sự không vâng lời, đồng thời nhấn mạnh sự công bình, chính trực và quyền tể trị của Đức Chúa Trời. Chương này cho thấy Đức Chúa Trời dò xét lòng người và rằng đời sống khôn ngoan, công bình dẫn đến sự sống, trong khi sự gian ác cuối cùng đem đến sự hủy diệt.

Châm Ngôn 21:1-10 (VIE1934)
1. Lòng của vua ở trong tay Đức Giê-hô-va khác nào dòng nước chảy; Ngài làm nghiêng lệch nó bề nào tùy ý Ngài muốn.
2. Các đường-lối của loài người đều chánh-đáng theo mắt họ; Song Đức Giê-hô-va cân-nhắc cái lòng.
3. Làm sự công-bình và ngay-thẳng được đẹp lòng Đức Giê-hô-va hơn là của-lễ.
4. Mắt kiêu-ngạo, lòng tự-cao, Và sự cày của kẻ ác, đều là tội-lỗi.
5. Mưu-kế của người siêng-năng chỉ dẫn đến sự dư-dật; Còn kẻ nào làm cách vội-vàng chỉ dẫn đến sự thiếu-thốn.
6. Của-cải kiếm được bởi lưỡi dối-gian, Là hơi của sự hư-không, và cạm-bẫy của sự chết.
7. Sự hung-bạo của kẻ ác sẽ cuốn lấy chúng nó; Vì chúng nó không chịu làm điều công-bình.
8. Đường-lối của người có tội-lỗi là quanh-co; Nhưng công-việc của người trong-sạch là ngay-thẳng.
9. Thà ở một góc trên mái nhà, Hơn là ở chung nhà với một người đàn-bà hay tranh-cạnh.
10. Lòng kẻ ác ưa sự dữ; Người lân-cận nó chẳng được nó thương-xót.

Đức Chúa Trời có quyền tể trị trên cả những người cai trị. Lòng của vua ở trong tay Ngài, và Ngài có thể hướng dẫn các quyết định của vua theo ý muốn Ngài. Con người thường tự cho đường lối mình là đúng, nhưng Đức Chúa Trời nhìn thấu và cân nhắc những động cơ bên trong lòng. Vì vậy, điều Đức Chúa Trời mong muốn không chỉ là những hành động tôn giáo bên ngoài, nhưng là sự công bình và ngay thẳng trong đời sống. Lòng kiêu ngạo và sự tự-cao là tội lỗi trước mặt Đức Chúa Trời. Ngược lại, sự siêng năng, cẩn trọng và lập kế hoạch khôn ngoan đem lại sự dư dật, trong khi sự hấp tấp thường dẫn đến thiếu thốn. Của cải đạt được bằng sự dối trá chỉ đem lại lợi ích tạm thời và cuối cùng trở thành cạm bẫy dẫn đến sự hủy diệt. Kẻ ác dùng bạo lực và không chịu làm điều công bình nên cuối cùng chính sự gian ác của họ sẽ cuốn lấy họ. Đời sống của người có tội lỗi trở nên quanh co, còn người trong sạch bước đi trong đường ngay thẳng. Chương cũng nhấn mạnh giá trị của sự bình an trong gia đình, cho thấy một mái nhà đầy tranh cạnh có thể trở nên đau khổ đến mức sống một mình trong một nơi chật hẹp còn tốt hơn.

Châm Ngôn 21:11-20 (VIE1934)
11. Khi kẻ nhạo-báng bị phạt, người ngu-dốt trở nên khôn; Khi người khôn được dạy-dỗ, người nhận lấy sự tri-thức.
12. Đức Chúa Trời công-bình xem xét nhà của kẻ ác, Ngài làm cho kẻ ác bị đổ xuống trong tai-họa.
13. Ai bưng tai không nghe tiếng kêu của người nghèo, Chính người ấy cũng sẽ kêu, mà chẳng ai đáp lại.
14. Quà-tặng kín đáo làm nguôi cơn giận; Còn của hối-lộ giấu trong lòng làm dịu sự giận-dữ mạnh-mẽ.
15. Làm sự công-bình là vui-mừng cho người công-bình; Nhưng sự hủy-diệt sẽ đến cho kẻ làm điều gian-ác.
16. Người nào lạc khỏi đường khôn-sáng, Sẽ ở trong hội của những kẻ chết.
17. Kẻ nào ưa sự vui-chơi sẽ trở nên nghèo-nàn; Ai yêu rượu và dầu sẽ chẳng làm giàu.
18. Kẻ ác làm giá chuộc cho người công-bình; Kẻ gian-tà làm giá chuộc cho người ngay-thẳng.
19. Thà ở nơi đồng vắng, Hơn là ở với một người đàn-bà hay tranh-cạnh và nóng-giận.
20. Trong nhà người khôn-ngoan có của báu đáng ước-ao và dầu; Nhưng kẻ ngu-dại phung-phí nó.

Sự sửa phạt đối với kẻ nhạo báng có thể trở thành bài học cho người đơn sơ, khiến họ trở nên thận trọng và khôn ngoan hơn. Người khôn ngoan thì không cần phải chờ đến sự sửa phạt mới học hỏi; họ tiếp nhận sự dạy dỗ và gia tăng sự hiểu biết. Đức Chúa Trời nhìn thấy nhà của kẻ ác và cuối cùng sẽ đem sự gian ác đến sự phán xét. Người nào cố tình bịt tai trước tiếng kêu của người nghèo cũng không nên mong người khác lắng nghe mình khi chính mình gặp hoạn nạn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của lòng thương xót và sự công bình đối với người thiếu thốn. Sự công bình đem lại niềm vui cho người yêu mến điều ngay thẳng, trong khi kẻ làm điều gian ác sẽ gặp sự hủy diệt. Rời bỏ đường khôn ngoan là rời bỏ con đường dẫn đến sự sống. Việc sống chỉ để tìm kiếm thú vui, rượu và sự xa hoa có thể khiến một người trở nên nghèo khó. Người khôn ngoan biết gìn giữ và quản lý những gì mình có, còn kẻ ngu dại phung phí tài sản của mình. Một lần nữa, sự bình an trong gia đình được đề cao hơn sự thoải mái vật chất, vì sống trong sự tranh cạnh liên tục có thể khiến ngay cả nơi ở đơn độc cũng trở nên đáng mong muốn hơn.

Châm Ngôn 21:21-31 (VIE1934)
21. Người nào theo sự công-bình và sự nhân-từ, Sẽ tìm được sự sống, sự công-bình, và sự tôn-trọng.
22. Người khôn-ngoan trèo lên thành của người dũng-mãnh, Và đánh đổ đồn-lũy mà nó nương-cậy.
23. Ai gìn-giữ miệng và lưỡi mình, Giữ linh-hồn mình khỏi tai-vạ.
24. Kẻ kiêu-ngạo, tự-cao, tên là kẻ nhạo-báng; Nó làm việc với sự kiêu-ngạo quá mức.
25. Sự ước-ao của kẻ biếng-nhác giết nó; Vì tay nó không chịu làm việc.
26. Suốt ngày nó tham muốn; Nhưng người công-bình ban cho, không tiếc.
27. Của-lễ của kẻ ác lấy làm gớm-ghiếc; Huống chi khi nó đem đến với lòng gian-ác!
28. Kẻ làm chứng dối sẽ bị diệt; Nhưng người nghe sẽ nói mãi mãi.
29. Kẻ ác làm mặt mình cứng-cỏi; Còn người ngay-thẳng xem xét đường-lối mình.
30. Chẳng có sự khôn-ngoan, sự thông-sáng, hay mưu-kế nào nghịch cùng Đức Giê-hô-va.
31. Ngựa được sắm-sửa về ngày tranh-chiến; Nhưng sự giải-cứu thuộc về Đức Giê-hô-va.

Người theo đuổi sự công bình và nhân từ sẽ tìm được sự sống, sự công bình và sự tôn trọng. Điều này cho thấy đời sống đúng đắn không chỉ đem lại phần thưởng thuộc linh mà còn tạo nên một đời sống có giá trị và đáng kính. Sự khôn ngoan cũng mạnh hơn sức mạnh vật chất; một người khôn ngoan có thể vượt qua những thành lũy mà người mạnh mẽ nương cậy. Việc gìn giữ miệng và lưỡi có thể bảo vệ một người khỏi rất nhiều tai vạ. Ngược lại, lòng kiêu ngạo khiến một người trở thành kẻ nhạo báng và tự tin thái quá vào chính mình. Kẻ biếng nhác có nhiều ham muốn nhưng không chịu làm việc, vì vậy chính sự lười biếng của họ cuối cùng trở thành nguyên nhân của sự hủy diệt. Trái lại, người công bình không chỉ tìm kiếm lợi ích cho mình mà còn sẵn lòng ban cho người khác. Đức Chúa Trời không chấp nhận của lễ khi người dâng nó vẫn cố tình sống trong sự gian ác. Động cơ phía sau hành động cũng quan trọng trước mặt Ngài. Người làm chứng dối cuối cùng sẽ bị xét đoán, trong khi người biết lắng nghe và làm chứng cách đúng đắn sẽ đứng vững. Cuối cùng, chương này khẳng định quyền tối cao của Đức Chúa Trời: không có sự khôn ngoan, sự thông sáng hay mưu kế nào của con người có thể chống lại Ngài và thành công. Con người có trách nhiệm chuẩn bị và hành động, giống như người ta chuẩn bị ngựa cho ngày chiến trận, nhưng sự giải cứu và kết quả cuối cùng vẫn thuộc về Đức Giê-hô-va. Điều này nhắc nhở chúng ta phải làm phần của mình cách siêng năng và khôn ngoan, nhưng không đặt lòng tin cuối cùng nơi sức mạnh hay khả năng của con người; sự giải cứu thật sự đến từ Đức Chúa Trời.