Châm Ngôn 23

Châm Ngôn 23 tiếp tục tuyển tập những lời khôn ngoan của Sa-lô-môn, nhấn mạnh sự tiết độ, kỷ luật và sự khôn ngoan trong nhiều khía cạnh của đời sống. Chương này cảnh báo về những nguy hiểm của sự quá độ, bạn bè xấu và việc chạy theo sự giàu có, đồng thời khuyên con người phải có một tấm lòng khôn ngoan và sự hiểu biết.

Châm Ngôn 23:1-3 (VIE1934)
1. Khi con ngồi ăn bữa với một quan trưởng, Hãy xét kỹ người ở trước mặt con;
2. Nếu con có láu ăn, Khá để con dao nơi họng con.
3. Chớ thèm món ngon của người, Vì là vật thực phỉnh gạt.

Khi ăn uống với một người có quyền thế, cần phải thận trọng và biết tự chủ. Nếu một người có khuynh hướng tham ăn, người ấy cần phải kiềm chế bản thân. Những món ăn ngon mà người quyền thế đưa ra có thể rất hấp dẫn, nhưng có thể đi kèm với sự lừa dối hoặc những mục đích ẩn phía sau. Sa-lô-môn khuyên phải tiết chế để không bị sự ham muốn của mình kéo vào một hoàn cảnh bất lợi.

Châm Ngôn 23:4-5 (VIE1934)
4. Con chớ chịu vật vã đặng làm giàu; Khá thôi nhờ cậy khôn ngoan riêng của con.
5. Con há liếc mắt vào sự giàu có sao? Nó đã chẳng còn nữa rồi; Vì nó quả hẳn có mọc cánh, Và bay lên trên trời như chim ưng vậy.

Việc theo đuổi sự giàu có không nên chiếm lấy cả đời sống của một người. Làm việc quá sức chỉ với mục đích trở nên giàu có là điều vô ích, vì của cải vật chất có thể biến mất rất nhanh. Sa-lô-môn khuyên con người phải biết dừng lại trong việc chạy theo sự giàu có, nhận biết rằng những điều vật chất chỉ là tạm thời. Thay vào đó, sự khôn ngoan và lòng thỏa nguyện có giá trị lâu dài hơn của cải.

Châm Ngôn 23:6-8 (VIE1934)
6. Chớ ăn bánh của kẻ có mắt gian ác, Và đừng tham muốn những món ngon của hắn.
7. Vì hắn tưởng trong lòng thể nào, thì hắn quả thể ấy. Hắn nói với con rằng: Hãy ăn uống đi; Nhưng trong lòng hắn chẳng hiệp cùng con.
8. Miếng con đã ăn, con sẽ mửa ra, Và mất những lời hòa mĩ của con.

Đừng ăn uống với người keo kiệt và có lòng gian ác, vì sự rộng rãi bề ngoài của họ có thể không chân thành. Dù họ mời người khác ăn uống, lòng họ không thật sự vui lòng, và thái độ miễn cưỡng của họ làm mất đi giá trị của bữa ăn. Sự vui thích từ bữa ăn ấy sẽ chẳng kéo dài, bởi người khách cuối cùng sẽ cảm nhận được thái độ thật của chủ nhà. Ngay cả những lời tốt đẹp được nói ra trong hoàn cảnh như vậy cũng trở nên vô ích.

Châm Ngôn 23:9 (VIE1934)
9. Chớ nói vào lỗ tai kẻ ngu muội; Vì nó sẽ khinh dể sự khôn ngoan của các lời con.

Đưa lời khôn ngoan cho một người thiếu hiểu biết hoặc không muốn lắng nghe là điều vô ích. Kẻ ngu muội không coi trọng lời khuyên có giá trị mà còn khinh dể nó. Vì vậy, Sa-lô-môn khuyên không nên phí lời khuyên của mình cho những người đóng lòng và không chịu tiếp nhận sự khôn ngoan.

Châm Ngôn 23:10-11 (VIE1934)
10. Chớ dời đi mộc giới cũ, Đừng vào trong đồng ruộng của kẻ mồ côi;
11. Vì Đấng cứu chuộc của họ vốn quyền năng, Sẽ binh vực sự cáo tụng của chúng nó nghịch với con.

Lời này cảnh báo việc lợi dụng những người yếu thế, đặc biệt là trẻ mồ côi. Việc dời mộc giới cũ nói đến hành động gian lận đất đai bằng cách thay đổi ranh giới đã được xác lập, còn việc xâm phạm đồng ruộng của người mồ côi là một hành động bất công. Đức Chúa Trời là Đấng bảo vệ họ, và Ngài sẽ bênh vực quyền lợi của những người bị áp bức và xét xử những kẻ làm điều sai trái.

Châm Ngôn 23:12 (VIE1934)
12. Hãy chuyên lòng về sự khuyên dạy, Và lắng tai nghe các lời tri thức.

Sa-lô-môn khuyên phải có một tấm lòng sẵn sàng học hỏi, mở lòng mình cho sự khuyên dạy và lắng tai nghe lời tri thức. Sự khôn ngoan thật đến từ một người bằng lòng học hỏi và tiếp nhận lời khuyên đúng đắn.

Châm Ngôn 23:13-14 (VIE1934)
13. Chớ tha sửa phạt trẻ thơ; Dầu đánh nó bằng roi vọt, nó chẳng chết đâu.
14. Aét giải cứu linh hồn nó khỏi âm phủ.

Kỷ luật là điều quan trọng trong việc nuôi dạy con cái. Hình ảnh “đánh nó bằng roi vọt” nói đến sự sửa phạt nhằm uốn nắn và sửa sai cho trẻ. Mục đích là hướng dẫn đứa trẻ tránh khỏi những hành vi gây hại và con đường dẫn đến sự hủy diệt. Sự sửa dạy đúng đắn có thể giúp ngăn chặn những hậu quả nghiêm trọng về sau và hướng đứa trẻ vào con đường ngay thẳng.

Châm Ngôn 23:15-16 (VIE1934)
15. Hỡi con, nếu lòng con khôn ngoan, Thì lòng ta cũng sẽ được vui mừng;
16. Phải, chánh ruột gan ta sẽ hớn hở Khi miệng con nói điều ngay thẳng.

Sa-lô-môn bày tỏ niềm vui khi con mình có sự khôn ngoan và sống ngay thẳng. Khi người con nói những điều đúng đắn và đưa ra những quyết định khôn ngoan, lòng người cha tràn đầy vui mừng. Điều này cho thấy mối liên hệ sâu sắc giữa niềm vui của cha mẹ và cách sống khôn ngoan, ngay thẳng của con cái.

Châm Ngôn 23:17-18 (VIE1934)
17. Lòng con chớ phân bì với kẻ hung ác; Nhưng hằng ngày hãy kính sợ Đức Giê-hô-va.
18. Vì quả hẳn có sự thưởng thiện, Và sự trông đợi của con sẽ chẳng thành ra luống công.

Thay vì ganh tị với sự thành công tạm thời của kẻ ác, một người nên tập trung vào việc sống trong sự kính sợ Đức Giê-hô-va. Có một phần thưởng dành cho người sống theo đường lối ngay thẳng, và sự trông đợi của họ sẽ không trở nên vô ích. Sa-lô-môn nhắc nhở rằng người kính sợ Đức Giê-hô-va có một niềm hy vọng chắc chắn cho tương lai.

Châm Ngôn 23:19-21 (VIE1934)
19. Hỡi con, hãy nghe và trở nên khôn ngoan, Khá dẫn lòng con vào đường chánh.
20. Chớ đồng bọn cùng những bợm rượu, Hoặc với những kẻ láu ăn;
21. Vì bợm rượu và kẻ láu ăn sẽ trở nên nghèo; Còn kẻ ham ngủ sẽ mặc rách rưới.

Sa-lô-môn khuyên phải đưa ra những lựa chọn khôn ngoan và tránh kết bạn với những người thường xuyên say sưa hoặc ham ăn. Những lối sống thiếu tiết độ như vậy có thể dẫn đến nghèo khó, trong khi sự ham mê quá mức trong ăn uống và rượu chè dẫn đến sự suy sụp. Lời cảnh báo này nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự chủ và việc lựa chọn bạn bè cách khôn ngoan.

Châm Ngôn 23:22-25 (VIE1934)
22. Hãy nghe lời cha đã sanh ra con, Chớ khinh bỉ mẹ con khi người trở nên già yếu.
23. Hãy mua chân lý, Sự khôn ngoan, sự khuyên dạy, và sự thông sáng; chớ hề bán đi.
24. Cha người công bình sẽ có sự vui vẻ lớn, Và người nào sanh con khôn ngoan sẽ khoái lạc nơi nó.
25. Ước gì cha và mẹ con được hớn hở, Và người đã sanh con lấy làm vui mừng.

Việc tôn kính cha mẹ, đặc biệt khi họ trở nên già yếu, là một bổn phận được nhấn mạnh ở đây. Chân lý, sự khôn ngoan, sự khuyên dạy và sự thông sáng là những điều quý giá cần phải tìm kiếm và không bao giờ từ bỏ. Một người con sống công bình và khôn ngoan đem lại niềm vui lớn cho cha mẹ, khiến họ được hớn hở và vui mừng. Đoạn này nhấn mạnh cả việc theo đuổi sự khôn ngoan lẫn tầm quan trọng của mối quan hệ gia đình.

Châm Ngôn 23:26-28 (VIE1934)
26. Hỡi con, hãy dâng lòng con cho cha, Và mắt con khá ưng đẹp đường lối của cha.
27. Vì kị nữ vốn là một cái hố sâu, Và dâm phụ là một cái hầm hẹp.
28. Nàng đứng rình như một kẻ trộm, Làm cho thêm nhiều kẻ gian tà trong bọn loài người.

Sa-lô-môn cảnh báo về sự nguy hiểm của sự vô luân về tình dục, dùng những hình ảnh mạnh mẽ để mô tả sự hủy diệt do sa vào cám dỗ. Kị nữ và dâm phụ được ví như một cái hố sâu hoặc một cái hầm hẹp, cho thấy con đường ấy có thể trở thành một cái bẫy rất khó thoát ra. Lời kêu gọi dành cho người con là phải chú ý đến sự khôn ngoan và tránh xa những cạm bẫy này.

Châm Ngôn 23:29-35 (VIE1934)
29. Ai bị sự hoạn nạn? Ai phải buồn thảm? Ai có sự tranh cạnh? Ai than xiết? Ai bị thương tích vô cớ? Ai có con mắt đỏ?
30. Tất những kẻ nán trễ bên rượu, Đi nếu thứ rượu pha.
31. Chớ xem ngó rượu khi nó đỏ hồng, Lúc nó chiếu sao trong ly, Và tuôn chảy dễ dàng;
32. Rốt lại, nó cắn như rắn, Chít như rắn lục;
33. Hai mắt con sẽ nhìn người dâm phụ, Và lòng con sẽ nói điều gian tà;
34. Thật, con sẽ như người nằm giữa đáy biển, Khác nào kẻ nằm trên chót cột buồm vậy.
35. Con sẽ nói rằng: Người ta đập tôi, nhưng tôi không đau; Người ta đánh tôi, song tôi không nghe biết: Khi tôi tỉnh dậy, tôi sẽ trở lại tìm uống nó nữa.

Đoạn này mô tả một cách mạnh mẽ những hậu quả của việc uống rượu quá mức. Rượu có thể trông hấp dẫn, nhưng cuối cùng đem đến đau đớn, hỗn loạn và sự tự hủy hoại. Sự say sưa làm suy giảm khả năng phán đoán, dẫn đến hành vi dại dột và gây tổn hại cho thân thể. Điều đáng sợ là dù đã chịu những hậu quả đó, người nghiện vẫn tiếp tục tìm kiếm rượu, bị mắc kẹt trong một vòng lặp hủy hoại. Lời châm ngôn này là một lời cảnh báo mạnh mẽ về những nguy hiểm của việc lạm dụng rượu.