Châm Ngôn 3

Châm Ngôn 3 là lời dạy về việc tin cậy Đức Chúa Trời, tìm kiếm sự khôn ngoan và sống một đời được hướng dẫn bởi sự công bình. Chương này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc vâng giữ lời Chúa, sống khiêm nhường và tôn kính Ngài, đồng thời tin cậy sự dẫn dắt của Ngài thay vì dựa vào sự hiểu biết riêng. Sự khôn ngoan đem lại sự sống, bình an và sự bảo vệ, trong khi người kiêu ngạo, gian ác và áp bức cuối cùng sẽ nhận lấy hậu quả của đường lối mình.

Châm Ngôn 3:1-10 (VIE1934)
1. Hỡi con, chớ quên sự dạy dỗ ta; Lòng con khá giữ các điều răn ta;
2. Vì nó sẽ thêm cho con lâu ngày, số năm của mạng sống, và sự bình an.
3. Chớ để sự nhân từ và sự chân thật lìa khỏi con; Hãy đeo nó nơi cổ, ghi nó trên bảng lòng con;
4. Như vậy, con sẽ được ơn và có sự thông sáng trước mặt Đức Chúa Trời và loài người.
5. Hãy hết lòng tin cậy Đức Giê-hô-va, Chớ nương cậy nơi sự thông sáng của con;
6. Phàm trong các việc làm của con, khá nhận biết Ngài, thì Ngài sẽ chỉ dẫn các nẻo của con.
7. Chớ khôn ngoan theo mắt mình; Hãy kính sợ Đức Giê-hô-va, và lìa khỏi sự ác.
8. Như vậy, ấy sẽ làm cho rốn con được khỏe mạnh, Và làm cho xương cốt con được mạnh mẽ.
9. Hãy lấy tài vật và huê lợi đầu mùa của con mà tôn vinh Đức Giê-hô-va;
10. Vậy thì các vựa lúa con sẽ đầy dẫy, Và những thùng rượu con sẽ tràn trề.

Đoạn đầu khuyên con người đừng quên sự dạy dỗ của Đức Chúa Trời nhưng phải ghi những điều răn của Ngài vào lòng. Sự nhân từ và chân thật phải trở thành đặc điểm của đời sống. Đặc biệt, câu 5-6 đưa ra một nguyên tắc nền tảng: hãy hết lòng tin cậy Đức Giê-hô-va, đừng dựa vào sự thông sáng riêng mình, nhưng trong mọi việc hãy nhận biết Ngài để Ngài chỉ dẫn con đường. Người khôn ngoan cũng không tự cho mình là khôn ngoan, nhưng kính sợ Đức Giê-hô-va và lìa khỏi sự ác. Việc tôn vinh Đức Chúa Trời bằng tài vật và huê lợi đầu mùa thể hiện sự biết ơn và thừa nhận rằng mọi sự chu cấp đều đến từ Ngài.

Châm Ngôn 3:11-12 (VIE1934)
11. Hỡi con, chớ khinh bỉ sự sửa phạt của Đức Giê-hô-va, Chớ buồn lòng khi Ngài quở trách;
12. Vì Đức Giê-hô-va yêu ai thì trách phạt người ấy, Như một người cha đối cùng con trai yêu dấu mình.

Sự sửa phạt của Đức Giê-hô-va không phải là dấu hiệu Ngài từ bỏ con người, nhưng là biểu hiện của tình yêu thương. Giống như người cha sửa dạy con mình vì yêu thương và mong muốn con trưởng thành, Đức Chúa Trời cũng sửa dạy những người thuộc về Ngài. Vì vậy, người khôn ngoan không khinh thường sự sửa phạt, nhưng tiếp nhận sự sửa dạy để được biến đổi và lớn lên trong sự công bình.

Châm Ngôn 3:13-18 (VIE1934)
13. Phước cho người nào tìm được sự khôn ngoan, Và người nào được sự thông sáng!
14. Vì thà được sự lợi của nó hơn là được bạc, Huê lợi của nó tốt hơn vàng.
15. Nó quí hơn châu ngọc, Phàm vật con ưa thích chẳng sánh được với nó.
16. Tay hữu nó cầm sự trường thọ, Tay tả nó cầm sự giàu có và vinh hiển.
17. Các đường lối nó là đường lối vui vẻ, Và các nẻo nó đều là bình an.
18. Nó là cây sự sống cho người nào nắm lấy nó; Phước cho người nào cầm giữ nó!

Sự khôn ngoan được mô tả như một điều quý giá vượt xa bạc, vàng và châu ngọc. Người tìm được sự khôn ngoan nhận được những điều có giá trị sâu xa hơn của cải vật chất: sự sống, vinh hiển, vui vẻ và bình an. Hình ảnh “cây sự sống” cho thấy sự khôn ngoan đem lại sự sống và phước hạnh cho người nắm giữ nó. Điều này cho thấy giá trị thật của đời sống không nằm ở việc tích lũy của cải, nhưng ở việc nhận được sự khôn ngoan đến từ Đức Chúa Trời.

Châm Ngôn 3:19-20 (VIE1934)
19. Đức Giê-hô-va dùng sự khôn ngoan lập nên trái đất; Ngài dùng sự thông sáng mà lập các từng trời.
20. Do sự hiểu biết Ngài, các vực sâu nứt ra, Và các từng trời nhỏ giọt móc xuống.

Sự khôn ngoan không chỉ cần thiết cho đời sống con người mà còn được thể hiện ngay trong công việc sáng tạo của Đức Chúa Trời. Ngài dùng sự khôn ngoan và thông sáng để lập nên trái đất và các từng trời. Trật tự của thiên nhiên và sự vận hành của tạo vật bày tỏ sự khôn ngoan của Đấng Tạo Hóa. Vì vậy, tìm kiếm sự khôn ngoan cũng là học cách sống phù hợp với trật tự và ý muốn của Đức Chúa Trời.

Châm Ngôn 3:21-26 (VIE1934)
21. Hỡi con, chớ để những điều ấy lìa khỏi mắt con; Hãy gìn giữ sự khôn ngoan thật và sự dẽ dặt.
22. Nó sẽ là sự sống cho linh hồn con, Và là một đồ trang sức cho cổ con.
23. Bấy giờ con sẽ bước đi an toàn trong đường mình, Chân con chẳng vấp ngã.
24. Khi con nằm, con sẽ chẳng sợ; Khi con nằm xuống, giấc ngủ con sẽ được ngon.
25. Chớ sợ sự kinh hãi thình lình, Cũng đừng sợ sự hủy diệt của kẻ ác khi nó đến.
26. Vì Đức Giê-hô-va sẽ là sự tin cậy của con, Ngài sẽ gìn giữ chân con khỏi mắc bẫy.

Sự khôn ngoan và sự dẽ dặt đem lại sự an toàn và bình an cho người gìn giữ chúng. Người sống theo sự khôn ngoan không cần sống trong nỗi sợ hãi thường trực, bởi vì sự tin cậy của họ đặt nơi Đức Giê-hô-va. Ngay cả khi sự kinh hãi hoặc sự hủy diệt đến cách bất ngờ, Đức Chúa Trời vẫn là nơi nương cậy và gìn giữ người thuộc về Ngài khỏi những cái bẫy của kẻ ác.

Châm Ngôn 3:27-30 (VIE1934)
27. Chớ từ chối làm lành cho ai đáng được làm, Khi tay con có quyền làm điều ấy.
28. Chớ nói với kẻ lân cận rằng: Hãy đi, rồi trở lại, ngày mai ta sẽ cho ngươi, Mà kỳ thật con có sẵn vật ấy nơi mình.
29. Chớ toan tính điều ác cho kẻ lân cận con, Vì người ở gần bên con cách an ổn.
30. Chớ tranh kiện với ai vô cớ, Nếu người ấy chẳng làm hại gì cho con.

Sự khôn ngoan được thể hiện rất thực tế trong cách đối xử với người khác. Khi có khả năng làm điều tốt cho một người đang cần, không nên trì hoãn cách không cần thiết. Người khôn ngoan cũng không âm mưu điều ác chống lại người lân cận và không gây tranh chấp vô cớ. Những lời này cho thấy sự khôn ngoan thật không chỉ nằm trong kiến thức, nhưng được bày tỏ qua lòng nhân từ, sự ngay thẳng và cách sống hòa thuận với người khác.

Châm Ngôn 3:31-35 (VIE1934)
31. Chớ ganh ghét kẻ hung dữ, Cũng đừng chọn một đường lối nào của hắn.
32. Vì người gian tà lấy làm gớm ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Nhưng Ngài tỏ sự kín nhiệm mình cho người ngay thẳng.
33. Sự rủa sả của Đức Giê-hô-va giáng trên nhà kẻ ác; Nhưng Ngài ban phước cho nơi ở của người công bình.
34. Ngài nhạo báng kẻ hay nhạo báng; Nhưng ban ơn cho người khiêm nhường.
35. Người khôn ngoan sẽ được hưởng sự vinh hiển; Còn sự hổ thẹn làm phần của kẻ ngu muội.

Phần cuối đặt người công bình và kẻ ác trước một sự tương phản rõ ràng. Người thuộc về Đức Chúa Trời không nên ganh ghét những kẻ dùng bạo lực hoặc áp bức để đạt được điều mình muốn, cũng không nên bắt chước đường lối của họ. Đức Giê-hô-va ban phước cho người công bình và tỏ sự kín nhiệm cho người ngay thẳng, nhưng chống lại kẻ kiêu ngạo và nhạo báng. Vì vậy, sự khôn ngoan thật gắn liền với sự khiêm nhường: người khôn ngoan sẽ nhận được vinh hiển, còn kẻ ngu muội cuối cùng sẽ nhận lấy sự hổ thẹn.