Châm Ngôn 8

Châm Ngôn 8 trình bày sự khôn ngoan như một người đang kêu gọi loài người, ban cho sự hiểu biết và hướng dẫn. Chương này nhấn mạnh giá trị của sự khôn ngoan, mô tả sự khôn ngoan ở cùng Đức Chúa Trời từ buổi đầu của sự sáng tạo. Sự khôn ngoan được trình bày như điều cần phải tìm kiếm, yêu mến và quý trọng, với lời hứa về sự thịnh vượng, sự công bình và sự sống dành cho những ai tiếp nhận nó.

Châm Ngôn 8:1-3 (VIE1934)
1. Sự khôn ngoan há chẳng kêu la sao? Sự thông sáng há chẳng cất tiếng mình lên sao?
2. Nàng đứng trên chót các nơi cao, bên đường, tại các ngã ba;
3. Nàng kêu tại các cửa thành, nơi lối vào thành, và tại các cửa.

Sự khôn ngoan được mô tả là đang kêu gọi tại những nơi công cộng như trên các đồi cao và tại các cửa thành, là những nơi người ta tụ họp. Điều này cho thấy sự khôn ngoan được ban cho và có thể tiếp cận được bởi mọi người, chứ không phải là điều bị che giấu hay chỉ dành riêng cho một số người. Các cửa thành và những con đường giao nhau tượng trưng cho những nơi con người phải đưa ra những quyết định quan trọng, nhấn mạnh rằng sự khôn ngoan cần hướng dẫn chúng ta trong những lựa chọn hằng ngày.

Châm Ngôn 8:4-5 (VIE1934)
4. Hỡi người, ta kêu gọi các ngươi; Tiếng ta vang ra cùng các con trai loài người.
5. Hỡi kẻ ngu muội, hãy học sự khôn ngoan; Hỡi kẻ dại dột, hãy mở lòng ra.

Sự khôn ngoan đặc biệt kêu gọi những người ngu muội và dại dột, ban cho họ cơ hội để nhận được sự khôn ngoan và hiểu biết. Lời kêu gọi này cho thấy không ai bị loại khỏi cơ hội thay đổi. Con người có thể vượt khỏi sự thiếu hiểu biết và dại dột khi tiếp nhận sự khôn ngoan và áp dụng nó vào đời sống.

Châm Ngôn 8:6-9 (VIE1934)
6. Hãy nghe, vì ta sẽ nói những điều cao trọng; Môi miệng ta sẽ nói ra điều ngay thẳng.
7. Vì miệng ta sẽ nói lẽ thật; Sự gian ác là điều gớm ghiếc đối với môi ta.
8. Hết thảy các lời của miệng ta đều là công bình; Chẳng có điều gì cong vạy hay gian tà trong đó.
9. Các lời ấy đều rõ ràng cho người hiểu biết, Và ngay thẳng cho kẻ tìm được tri thức.

Sự khôn ngoan khẳng định rằng những điều mình nói đều ngay thẳng, chân thật và không có sự gian ác hay gian tà. Những ai tìm kiếm tri thức và sự hiểu biết sẽ nhận thấy lời của sự khôn ngoan là rõ ràng và chính trực. Điều này nhấn mạnh rằng sự khôn ngoan dẫn con người đến sự ngay thẳng về đạo đức, trái ngược với đường lối của kẻ ác.

Châm Ngôn 8:10-11 (VIE1934)
10. Hãy nhận sự dạy dỗ ta hơn là bạc, Và sự tri thức hơn là vàng ròng.
11. Vì sự khôn ngoan quý hơn châu báu; Phàm các vật con ước ao chẳng sánh kịp nó được.

Ở đây, sự khôn ngoan được đặt cao hơn của cải vật chất như bạc, vàng và các loại châu báu. Đoạn này dạy rằng lợi ích của sự khôn ngoan vượt xa những sự giàu có của thế gian. Vì vậy, việc tìm kiếm sự khôn ngoan và hiểu biết phải được đặt cao hơn việc theo đuổi của cải, bởi sự khôn ngoan đem lại những giá trị lâu dài và có ý nghĩa thật sự.

Châm Ngôn 8:12-14 (VIE1934)
12. Ta, là sự khôn ngoan, ở với sự thận trọng, Và tìm được tri thức và sự mưu trí.
13. Kính sợ Đức Giê-hô-va, ấy là ghét điều ác; Ta ghét sự kiêu ngạo, tự cao, con đường ác, Và miệng gian tà.
14. Mưu luận và sự thông sáng đều thuộc về ta; Ta là sự thông minh; ta có sức mạnh.

Sự khôn ngoan tuyên bố mối liên hệ chặt chẽ của mình với sự thận trọng, tri thức và mưu trí. Sự khôn ngoan phù hợp với sự kính sợ Đức Giê-hô-va, là điều dẫn con người đến việc ghét sự ác, sự kiêu ngạo và đường lối gian tà. Sự khôn ngoan ban mưu luận, sự thông sáng và sức mạnh, khiến nó trở nên thiết yếu cho một đời sống ngay thẳng theo ý muốn Đức Chúa Trời.

Châm Ngôn 8:15-16 (VIE1934)
15. Nhờ ta các vua trị vì, Và các quan xét định sự công bình.
16. Nhờ ta các quan trưởng cai trị, Các quan quyền và hết thảy các quan xét trên đất.

Sự khôn ngoan là điều thiết yếu đối với sự lãnh đạo và cai trị. Nhờ sự khôn ngoan mà các vua và những người cai trị có thể lãnh đạo cách công bình và đưa ra những quyết định chính đáng. Điều này cho thấy sự khôn ngoan là nền tảng quan trọng đối với những người có quyền hành, giúp họ cai trị với sự công bình và ngay thẳng.

Châm Ngôn 8:17-19 (VIE1934)
17. Ta yêu những kẻ yêu mến ta; Và những kẻ tìm kiếm ta cách siêng năng sẽ gặp ta.
18. Sự giàu có và sự sang trọng ở nơi ta; Phải, của cải bền lâu và sự công bình cũng vậy.
19. Bông trái ta tốt hơn vàng, dẫu là vàng ròng; Và hoa lợi ta tốt hơn bạc chọn.

Sự khôn ngoan yêu những người yêu mến mình, và những ai siêng năng tìm kiếm sẽ tìm được nó. Sự khôn ngoan đem lại sự giàu có, danh dự và sự công bình có giá trị lâu dài, vượt xa những của cải vật chất. Bông trái của sự khôn ngoan quý hơn vàng ròng và hoa lợi của nó tốt hơn bạc chọn, cho thấy giá trị của sự khôn ngoan vượt quá mọi kho báu vật chất.

Châm Ngôn 8:20-21 (VIE1934)
20. Ta đi trong đường công bình, Giữa các lối công lý,
21. Đặng làm cho những kẻ yêu mến ta được hưởng của cải, Và làm cho kho tàng họ được đầy.

Sự khôn ngoan bước đi trong đường công bình và giữa các lối công lý. Những ai yêu mến và đi theo sự khôn ngoan sẽ nhận được những phước lành. Của cải được nói đến ở đây có thể bao gồm cả những phước lành vật chất lẫn thuộc linh, nói về sự phong phú mà sự khôn ngoan đem lại cho đời sống của người biết tìm kiếm nó.

Châm Ngôn 8:22-31 (VIE1934)
22. Đức Giê-hô-va đã dựng nên ta làm công việc đầu Ngài, Trước khi dựng nên các việc xưa kia.
23. Ta đã được lập từ đời đời, Từ ban đầu, trước khi có trái đất.
24. Khi chưa có vực sâu, chưa có nguồn nước nhiều, Thì ta đã được sanh ra.
25. Trước khi núi non chưa lập, trước khi các gò nổng chưa có, Thì ta đã được sanh ra;
26. Khi Đức Chúa Trời chưa dựng nên đất, đồng ruộng, Hay là đất bụi đầu tiên của thế gian.
27. Khi Ngài sắp đặt các từng trời, thì ta đã ở đó; Khi Ngài vạch một vòng trên mặt vực sâu,
28. Khi Ngài lập các từng mây ở trên, Khi Ngài khiến các nguồn của vực sâu mạnh mẽ,
29. Khi Ngài định giới hạn cho biển, Hầu cho nước chẳng vượt qua mạng lịnh Ngài, Khi Ngài định nền trái đất,
30. Thì ta ở bên Ngài như một thợ cái khéo; Hằng ngày ta là sự vui mừng Ngài, Luôn luôn vui vẻ trước mặt Ngài.
31. Ta vui vẻ về nơi có người ở trên đất Ngài, Và lấy làm vui thích nơi con cái loài người.

Trong đoạn này, sự khôn ngoan nói về việc mình được Đức Chúa Trời dựng nên hoặc sinh ra trước công cuộc sáng tạo. Những câu này mô tả sự khôn ngoan hiện hữu trước khi nền trái đất được lập, trước khi núi non và thế gian được tạo dựng. Sự hiện hữu trước công cuộc sáng tạo và mối quan hệ mật thiết với Đức Chúa Trời khiến đoạn này có ý nghĩa đặc biệt khi được xem xét cùng với những lời Kinh Thánh nói về Đấng Christ, Đấng được gọi là “quyền phép của Đức Chúa Trời và sự khôn ngoan của Đức Chúa Trời” (1 Cô-rinh-tô 1:24) và là Đấng mà Đức Chúa Trời làm nên sự khôn ngoan cho chúng ta (1 Cô-rinh-tô 1:30). Từ Hê-bơ-rơ được dịch là “dựng nên” trong câu 22 là qanah (H7069), một từ cũng có thể mang nghĩa “có được”, “sở hữu” hoặc “sanh ra” tùy theo ngữ cảnh. Sáng-thế Ký 4:1 sử dụng cùng từ qanah khi Ê-va nói: “Tôi đã sanh một người bởi Đức Giê-hô-va,” nói về sự ra đời của Ca-in. Ngoài ra, cách diễn đạt “được sanh ra” trong các câu này liên hệ với từ Hê-bơ-rơ chuwl (H2342), là từ có thể gắn với ý niệm sinh ra hoặc đau đớn trong lúc sinh, như được thấy trong những đoạn nói về sự sinh nở. Những cách diễn đạt này được hiểu là mô tả một sự xuất nguyên từ Đức Chúa Trời, chứ không đơn giản là sự tạo dựng một vật thể tách biệt khỏi Ngài, và do đó được dùng để hỗ trợ sự hiểu biết rằng Đấng được mô tả là sự khôn ngoan có một nguồn gốc đặc biệt từ Đức Chúa Trời. Trong những câu này, sự khôn ngoan được mô tả là ở “bên” Đức Chúa Trời, vui mừng luôn luôn trong sự hiện diện của Ngài (Châm Ngôn 8:30). Điều này gợi nhớ đến mối quan hệ được mô tả trong Giăng 1:1-3, nơi Lời ở cùng Đức Chúa Trời từ ban đầu và muôn vật được dựng nên bởi Ngài. Cách mô tả này cho thấy một mối quan hệ yêu thương mật thiết giữa Cha và Con. Theo cách hiểu này, Con có mối quan hệ độc nhất với Cha, được gọi là Con, phân biệt với mọi tạo vật, đồng thời là sự khôn ngoan và Lời của Đức Chúa Trời trong công việc sáng tạo. Những đoạn Kinh Thánh trong Tân Ước cũng nói về mối quan hệ đặc biệt này. Giê-su phán rằng Ngài “từ nơi Cha mà ra” và đến thế gian từ Đức Chúa Trời (Giăng 8:42; Giăng 16:27-28). Ngôn ngữ của Tân Ước cho thấy Đấng Christ có một nguồn gốc độc nhất với tư cách là Con, khác biệt với mọi tạo vật. Ngài được sinh ra bởi Cha trước khi thời gian bắt đầu, rồi đến thế gian để cứu chuộc nhân loại. Ý nghĩa thần học của đoạn nói về sự khôn ngoan trong Châm Ngôn 8 rất sâu sắc. Nếu sự khôn ngoan ở đây được hiểu là Đấng Christ, thì đoạn này bày tỏ mối quan hệ độc nhất giữa Con và Cha trước khi thế gian được tạo dựng. Ngài không phải là một tạo vật, cũng không phải là một thực thể độc lập tách rời khỏi Đức Chúa Trời. Ngài là Con độc sanh, được sinh ra từ Cha, và vì vậy có mối quan hệ độc nhất với Cha để bày tỏ bản tính của Ngài cho thế gian. Đấng Christ không chỉ là một sứ giả; Ngài là sự Khôn Ngoan và Lời của Đức Chúa Trời, là sự bày tỏ trọn vẹn về Cha, vui mừng trước mặt Cha và qua Ngài muôn vật được đem vào hiện hữu bởi quyền năng và sự khôn ngoan của Đức Chúa Trời.

Châm Ngôn 8:32-33 (VIE1934)
32. Vậy bây giờ, hỡi các con, hãy nghe ta; Phước cho những kẻ giữ các đường lối ta!
33. Hãy nghe lời giáo huấn, và trở nên khôn ngoan; Chớ khinh bỏ nó.

Sự khôn ngoan kêu gọi mọi người lắng nghe và bước theo đường lối của mình, đồng thời hứa phước cho những ai giữ các đường lối ấy. Lời kêu gọi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp nhận sự dạy dỗ và trở nên khôn ngoan, đồng thời cảnh báo không được khinh bỏ sự sửa dạy. Thông điệp chính là bước theo sự khôn ngoan sẽ dẫn đến một đời sống được phước và có mục đích.

Châm Ngôn 8:34-36 (VIE1934)
34. Phước cho người nào nghe lời ta, Hằng ngày tỉnh thức tại cửa ta, Chờ đợi nơi các trụ cửa ta!
35. Vì ai tìm được ta thì tìm được sự sống, Và được ơn của Đức Giê-hô-va;
36. Nhưng ai phạm đến ta làm hại linh hồn mình; Hết thảy những kẻ ghét ta đều yêu sự chết.

Chương này kết thúc bằng lời hứa rằng những ai tìm kiếm sự khôn ngoan sẽ tìm được sự sống và nhận được ơn của Đức Giê-hô-va. Ngược lại, từ chối sự khôn ngoan sẽ gây tổn hại cho chính linh hồn mình và cuối cùng dẫn đến sự chết. Đoạn này đặt sự sống và sự chết trước con người như hai kết quả trái ngược nhau: tiếp nhận sự khôn ngoan dẫn đến sự sống, còn ghét bỏ và khước từ sự khôn ngoan dẫn đến sự hủy diệt.