Sáng Thế Ký 29

Sáng Thế Ký 29 tiếp tục câu chuyện về Gia-cốp. Sau khi chạy trốn khỏi Ê-sau, Gia-cốp đến vùng đất của những người bà con mình. Tại đó, ông gặp Ra-chên, đem lòng yêu nàng và bắt đầu làm việc cho cha nàng là La-ban. Tuy nhiên, La-ban lừa Gia-cốp bằng cách gả Lê-a, con gái lớn, cho ông trước, dẫn đến một loạt sự kiện định hình đời sống gia đình của Gia-cốp. Chương này nói đến những chủ đề về tình yêu, sự lừa dối và các mối quan hệ trong gia đình, khi Gia-cốp làm việc cho cả Lê-a và Ra-chên, đặt nền móng cho mười hai chi phái Y-sơ-ra-ên.

Sáng Thế Ký 29:1-3 (VIE1934)
1 Ðoạn, Gia-cốp lên đường, đi đến xứ của dân Ðông phương.
2 Người nhìn xem, thấy một cái giếng trong đồng ruộng, gần đó có ba bầy chiên nằm nghỉ, vì nơi nầy là chốn người ta cho các bầy chiên uống nước. Hòn đá đậy trên miệng giếng rất lớn.
3 Các bầy chiên đều hiệp lại đó, rồi họ lăn hòn đá trên miệng giếng ra, cho các bầy uống nước; đoạn, lăn đá lại chỗ cũ, đậy trên miệng giếng.

Gia-cốp đến vùng đất nơi những người bà con của ông sinh sống, một vùng được gọi là xứ của “dân Đông phương”, có lẽ đề cập đến lãnh thổ của cậu ông là La-ban. Sự hiện diện của cái giếng cho thấy đây là một nguồn nước thiết yếu, rất quan trọng để duy trì các bầy gia súc trong vùng. Trong nền văn hóa này, các giếng thường là nguồn nước dùng chung, và hòn đá lớn đậy trên miệng giếng cần nhiều người chăn chiên mới có thể lăn ra được. Điều này cho thấy sự hợp tác giữa những người chăn chiên và việc bảo vệ một nguồn tài nguyên quý giá. Khung cảnh bên giếng này chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ giữa Gia-cốp và Ra-chên, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của nước như một nơi gặp gỡ và giao tiếp xã hội.

Sáng Thế Ký 29:4-6 (VIE1934)
4 Gia-cốp hỏi mấy tay chăn chiên rằng: Hỡi các anh! các anh ở đâu đây? Bọn đó đáp rằng: Chúng tôi ở Cha-ran đến.
5 Người hỏi: Các anh có biết La-ban, con trai Na-cô, chăng? Ðáp rằng: Chúng tôi biết.
6 Lại hỏi: Người đó được mạnh giỏi chăng? Ðáp rằng: Người vẫn được mạnh giỏi, và nầy, Ra-chên, con gái người, dương đi đến cùng bầy chiên kia.

Gia-cốp xác nhận rằng mình đã thực sự đến đúng nơi, đó là Cha-ran, nơi những người bà con của ông đang sinh sống. Cuộc trò chuyện giữa Gia-cốp và những người chăn chiên xác lập mối liên hệ với La-ban, người được xác định là con trai của Na-cô, anh của Áp-ra-ham. Việc nhắc đến Ra-chên, con gái La-ban, đang đến cùng đàn chiên ngay lập tức chuyển trọng tâm của câu chuyện sang nàng, cho thấy tầm quan trọng của nàng. Đây là lần đầu tiên Ra-chên xuất hiện trong câu chuyện, mở đầu cho câu chuyện tình yêu của Gia-cốp và mối quan hệ đang hình thành giữa ông với gia đình La-ban.

Sáng Thế Ký 29:7-9 (VIE1934)
7 Ngươi nói: Nầy, trời hãy còn sớm, chưa phải là giờ nhóm hiệp các súc vật; vậy, các anh hãy cho bầy chiên uống nước, rồi thả đi ăn lại đi.
8 Ðáp rằng: Chúng tôi làm như vậy chẳng được; phải đợi các bầy hiệp lại đủ hết rồi, bấy giờ mới lăn hòn đá trên miệng giếng ra, cho bầy uống nước được.
9 Vả, đương lúc người còn nói chuyện cùng bọn đó, thì Ra-chên dắt bầy chiên của cha nàng đến, vì nàng vốn là người chăn chiên.

Gia-cốp cho rằng lúc đó vẫn còn sớm trong ngày, và những người chăn chiên có thể tiếp tục chăn các bầy của mình sau khi cho uống nước. Nhưng họ giải thích rằng phong tục của họ là phải chờ cho tất cả các bầy được tập hợp lại rồi mới lăn hòn đá ra khỏi miệng giếng. Điều này cho thấy một hệ thống phối hợp trong việc sử dụng nguồn tài nguyên chung. Đúng lúc ấy, Ra-chên đến cùng bầy chiên của cha mình. Việc nàng là một người chăn chiên có ý nghĩa quan trọng, vì điều đó cho thấy nàng đóng một vai trò tích cực trong công việc sinh kế của gia đình, đồng thời gợi lên sức mạnh và khả năng của nàng, những đặc điểm có lẽ đã thu hút Gia-cốp.

Sáng Thế Ký 29:10-12 (VIE1934)
10 Khi vừa thấy Ra-chên, con gái La-ban, cậu mình, thì người liền lại gần lăn hòn đá ra khỏi miệng giếng, cho bầy chiên của La-ban, cậu mình, uống nước.
11 Gia-cốp hôn Ra-chên, cất tiếng lên khóc;
12 rồi nói cho nàng biết rằng mình là bà con với cha nàng, tức con trai của Rê-bê-ca. Nàng bèn chạy về thuật lại cho cha hay.

Khi nhìn thấy Ra-chên, Gia-cốp tràn đầy cảm xúc và lập tức hành động bằng cách lăn hòn đá khỏi miệng giếng — một việc thường cần nhiều người đàn ông thực hiện — cho thấy sự nhiệt tình và sức mạnh của ông. Hành động của ông thể hiện lòng hiếu khách cũng như mong muốn gây ấn tượng với Ra-chên. Những giọt nước mắt và cái hôn của ông là phản ứng đầy cảm xúc, có lẽ xuất phát từ sự nhẹ nhõm khi tìm được người thân và niềm vui khi gặp Ra-chên. Khi ông cho nàng biết mình là con trai của Rê-bê-ca, Ra-chên vội vàng chạy về báo cho cha mình, đánh dấu sự bắt đầu của một giai đoạn mới trong cuộc đời Gia-cốp giữa những người bà con của ông.

Sáng Thế Ký 29:13-14 (VIE1934)
13 Vừa khi nghe nói Gia-cốp, con trai của em gái mình, thì La-ban chạy đến trước mặt người, ôm choàng lấy mà hôn, rồi mới vào nhà. Gia-cốp thuật lại cho La-ban nghe các việc đã xảy qua.
14 La-ban bèn đáp rằng: Thật vậy, cháu là cốt nhục của cậu; rồi Gia-cốp ở một tháng cùng cậu.

Sự tiếp đón nồng nhiệt của La-ban cho thấy mối quan hệ họ hàng được coi trọng sâu sắc trong nền văn hóa này. Khi nghe tin Gia-cốp là con trai của em gái mình, La-ban chạy đến gặp ông và ôm hôn ông như một người thân trong gia đình. Cái ôm này không chỉ là dấu hiệu của tình cảm gia đình mà cũng có thể xuất phát từ việc La-ban nhận thấy Gia-cốp có giá trị và tiềm năng. Lời La-ban rằng “cháu là cốt nhục của cậu” cho thấy ông nhận biết mối quan hệ huyết thống giữa họ, và La-ban mời Gia-cốp ở lại với mình một tháng. Trong thời gian đó, họ trở nên gần gũi hơn, dẫn đến việc Gia-cốp sau này làm việc cho La-ban.

Sáng Thế Ký 29:15-17 (VIE1934)
15 Ðoạn, La-ban nói cùng Gia-cốp rằng: vì cớ cháu là bà con của cậu, cháu giúp công không cho cậu thôi sao? Tiền công bao nhiêu hãy nói cho cậu biết.
16 Vả, La-ban có hai con gái, con lớn tên là Lê-a; con nhỏ tên là Ra-chên.
17 Mắt Lê-a yếu, còn Ra-chên hình dung đẹp đẽ, vẻ mặt tốt tươi.

Sau khi Gia-cốp ở với La-ban được một tháng, La-ban thừa nhận rằng Gia-cốp không nên làm việc cho ông mà không được trả công, dù họ là bà con. Đây là khởi đầu của một cuộc thương lượng sẽ định hình tương lai của Gia-cốp. Việc đề cập đến hai con gái của La-ban, Lê-a và Ra-chên, rất quan trọng ở đây. “Mắt Lê-a yếu” có lẽ cho thấy nàng không có vẻ đẹp nổi bật như em gái mình. Trái lại, Ra-chên được mô tả là có hình dung đẹp đẽ và vẻ mặt tốt tươi, mở đường cho sự ưu ái của Gia-cốp đối với nàng, điều sau này sẽ dẫn đến nhiều phức tạp.

Sáng Thế Ký 29:18-20 (VIE1934)
18 Gia-cốp yêu Ra-chên nên nói rằng: Vì nàng Ra-chên, con út cậu, tôi sẽ giúp việc trong bảy năm.
19 La-ban trả lời rằng: Thà cậu gả nó cho cháu hơn là gả cho một người khác; hãy ở với cậu.
20 Vậy, Gia-cốp vì Ra-chên, phải giúp việc trong bảy năm: nhưng bởi yêu nàng, nên coi bảy năm bằng chừng đôi ba bữa.

Tình yêu của Gia-cốp dành cho Ra-chên mạnh mẽ đến mức ông đề nghị làm việc trong bảy năm để đổi lấy việc được cưới nàng. Đây là một hành động đáng kể, cho thấy tình cảm sâu đậm của ông cũng như phong tục trao một hình thức sính lễ bằng công việc phục vụ. La-ban đồng ý, nhận thấy đây là một sự sắp xếp có lợi cho mình. Bảy năm trôi qua rất nhanh đối với Gia-cốp, bởi tình yêu ông dành cho Ra-chên khiến công việc vất vả trở nên nhẹ nhàng, cho thấy chiều sâu tình cảm của ông dành cho nàng.

Sáng Thế Ký 29:21-24 (VIE1934)
21 Kế đó, Gia-cốp nói cùng La-ban rằng: Hạn tôi đã mãn rồi; đâu! xin cậu hãy giao vợ tôi lại đặng tôi đến gần cùng nàng.
22 La-ban bèn mời các người trong xóm, bày một bữa tiệc;
23 đến chiều tối, bắt Lê-a, con gái mình, đưa cho Gia-cốp, rồi chàng đến cùng nàng.
24 La-ban lại cắt con đòi Xinh-ba theo hầu Lê-a, con gái mình.

Sau khi hoàn tất bảy năm làm việc, Gia-cốp yêu cầu được cưới Ra-chên. La-ban tổ chức một bữa tiệc cưới theo phong tục, nhưng khi trời tối, ông lừa dối bằng cách đưa Lê-a thay cho Ra-chên. Việc lừa dối này có thể thực hiện được bởi phong tục cưới hỏi thời đó, khi cô dâu được che mặt và việc vợ chồng xảy ra trong bóng tối. Hành động của La-ban tạo ra sự căng thẳng và xung đột lớn trong câu chuyện, vì Gia-cốp không biết rằng mình đã cưới Lê-a. Xinh-ba, người đầy tớ gái của Lê-a, được trao cho nàng làm hầu gái, một chi tiết sau này sẽ trở nên quan trọng.

Sáng Thế Ký 29:25-27 (VIE1934)
25 Sáng bữa sau, mới biết là nàng Lê-a, thì Gia-cốp hỏi La-ban rằng: Cậu đã đãi tôi cách chi vậy? Có phải vì Ra-chên mà tôi mới giúp việc cho nhà cậu chăng? Sao cậu lừa-gạt tôi?
26 La-ban đáp rằng: Phong tục ở đây chẳng phải được gả em út trước, rồi chị cả sau.
27 Hãy ở với đứa nầy trọn một tuần đi, rồi ta sẽ gả luôn đứa kia cho; về đứa kia cháu phải giúp công cho cậu thêm bảy năm nữa.

Sáng hôm sau, Gia-cốp tỉnh dậy và nhận ra mình đã bị lừa để cưới Lê-a. Ông đối chất với La-ban, nhưng La-ban viện dẫn một phong tục địa phương rằng người con gái lớn phải được gả trước người con gái nhỏ. Dù đó có thể hoặc không thực sự là một phong tục phổ biến, La-ban dùng điều này để biện minh cho sự lừa dối của mình. La-ban đưa ra giải pháp: Gia-cốp có thể cưới Ra-chên sau khi hoàn tất tuần lễ cưới của Lê-a, nhưng chỉ khi ông đồng ý làm việc thêm bảy năm nữa. Điều này cho thấy La-ban sử dụng tình yêu của Gia-cốp dành cho Ra-chên để khiến ông tiếp tục phục vụ mình trong thời gian dài hơn.

Sáng Thế Ký 29:28-30 (VIE1934)
28 Gia-cốp theo lời, ở cùng Lê-a trọn một tuần, rồi La-ban gả Ra-chên con gái mình, cho chàng,
29 và cắt con đòi Bi-la theo hầu Ra-chên con gái mình.
30 Gia-cốp đi lại cùng Ra-chên, thương yêu nàng hơn Lê-a. Vậy, người ở giúp việc nhà La-ban thêm bảy năm nữa.

Gia-cốp đồng ý với điều kiện của La-ban và cưới Ra-chên sau khi tuần lễ cưới của Lê-a hoàn tất. Tình trạng này khiến Gia-cốp có hai người vợ, tạo nên một hoàn cảnh gia đình phức tạp và đầy căng thẳng. La-ban trao Bi-la, một người đầy tớ gái, cho Ra-chên, tương tự như Xinh-ba được trao cho Lê-a, và những người đầy tớ gái này sau đó sẽ đóng những vai trò quan trọng trong sự gia tăng gia đình của Gia-cốp. Tình yêu của Gia-cốp dành cho Ra-chên vẫn mạnh hơn tình yêu ông dành cho Lê-a, mở đường cho sự cạnh tranh và nỗi đau giữa hai chị em, đặc biệt khi gia đình ngày càng đông con.

Sáng Thế Ký 29:31-32 (VIE1934)
31 Ðức Giê-hô-va thấy Lê-a bị ghét, bèn cho nàng sanh sản; còn Ra-chên lại son sẻ.
32 Lê-a thọ thai, sanh một con trai, đặt tên Ru-bên; vì nói rằng: Ðức Giê-hô-va đã thấy sự cực khổ tôi; bây giờ chồng sẽ yêu mến tôi.

Đức Chúa Trời biết sự đau khổ của Lê-a vì Gia-cốp yêu Ra-chên hơn nàng. Đáp lại, Ngài cho Lê-a sinh sản, trong khi Ra-chên vẫn son sẻ. Lê-a đặt tên con đầu lòng là Ru-bên, với ý nghĩa liên hệ đến việc Đức Chúa Trời đã nhìn thấy sự cực khổ của nàng. Lê-a hy vọng rằng việc sinh một con trai sẽ khiến Gia-cốp yêu nàng hơn, phản ánh mong muốn sâu sắc của nàng về tình cảm của chồng cũng như tầm quan trọng của việc sinh con, đặc biệt là con trai, trong địa vị của người phụ nữ trong gia đình thời đó.

Sáng Thế Ký 29:33-35 (VIE1934)
33 Nàng thọ thai nữa và sanh một con trai, đặt tên Si-mê-ôn; vì nói rằng: Ðức Giê-hô-va có nghe biết tôi bị ghét, nên cho thêm đứa này.
34 Nàng thọ thai nữa và sanh một con trai; nàng rằng: Lần nầy chồng sẽ dính díu cùng tôi, vì tôi đã sanh cho người ba con trai; bởi cớ đó, đặt tên là Lê-vi.
35 Nàng thọ thai nữa, sanh một con trai, và nói rằng: Lần nầy tôi ngợi khen Ðức Giê-hô-va; vì cớ ấy, đặt tên là Giu-da. Ðoạn, nàng thôi thai nghén.

Lê-a tiếp tục sinh các con trai, đặt tên người thứ hai là Si-mê-ôn, có nghĩa liên quan đến việc “nghe”, vì nàng tin rằng Đức Chúa Trời đã nghe nỗi đau của mình. Người con thứ ba là Lê-vi, có ý nghĩa “dính díu” hoặc “gắn bó”, vì nàng hy vọng Gia-cốp sẽ gắn bó với mình hơn sau khi sinh cho ông ba con trai. Tuy nhiên, hoàn cảnh của nàng vẫn khó khăn, vì tình cảm của Gia-cốp tiếp tục hướng về Ra-chên. Khi sinh người con trai thứ tư là Giu-da, có ý nghĩa “ngợi khen”, Lê-a chuyển sự tập trung của mình từ việc tìm kiếm tình yêu của Gia-cốp sang việc ngợi khen Đức Chúa Trời vì những phước lành Ngài ban. Sự ra đời của Giu-da đặc biệt quan trọng, vì dòng dõi của ông sau này sẽ sinh ra vua Đa-vít và cuối cùng là Giê-su, Đấng Mê-si.