Sáng Thế Ký 37

Chương này đánh dấu sự bắt đầu câu chuyện về Giô-sép, con trai của Gia-cốp, người được cha yêu thương đặc biệt nhưng bị các anh ghen ghét và căm thù. Sáng Thế Ký 37 trình bày những năm đầu đời của Giô-sép, bao gồm các giấc chiêm bao về sự vĩ đại trong tương lai, và sự căng thẳng ngày càng gia tăng giữa ông với các anh, cuối cùng dẫn đến âm mưu của họ nhằm loại bỏ ông. Câu chuyện này mở đầu cho hành trình của Giô-sép đến Ai Cập, nơi sẽ đóng một vai trò then chốt trong lịch sử dân Y-sơ-ra-ên.

Sáng Thế Ký 37:1-3 (VIE1934)
1 Gia-cốp, tại xứ của cha mình đã kiều ngụ, là xứ Ca-na-an.
2 Ðây là chuyện dòng dõi của Gia-cốp. Giô-sép, tuổi mười bảy, chăn chiên với các anh mình; người đi kết bạn cùng con trai Bi-la và con Xinh-ba, hai vợ cha mình. Giô-sép thuật lại với cha các chuyện xấu của họ nói.
3 Vả, Y-sơ-ra-ên thương yêu Giô-sép hơn những con trai khác, vì là con muộn mình, nên may cho chàng một cái áo dài có nhiều sắc.

Gia-cốp đang sống tại Ca-na-an, vùng đất đã được hứa cho dòng dõi ông. Trọng tâm câu chuyện chuyển sang Giô-sép, lúc này mười bảy tuổi và đang chăn chiên cùng các anh, đặc biệt là các con trai của những người vợ lẽ của Gia-cốp. Giô-sép báo lại với cha những điều xấu về họ, có lẽ cho thấy sự căng thẳng vốn đã tồn tại trong gia đình. Sự ưu ái của Gia-cốp dành cho Giô-sép được thể hiện rõ qua món quà đặc biệt — một chiếc áo dài nhiều màu — một bộ trang phục đặc biệt cho thấy tình cảm sâu đậm của Gia-cốp dành cho con. Sự thiên vị này đặt nền tảng cho sự thù nghịch giữa Giô-sép và các anh mình.

Sáng Thế Ký 37:4 (VIE1934)
4 Các anh thấy cha thương Giô-sép hơn bọn mình, bèn sanh lòng ganh ghét, chẳng có thế lấy lời tử tế nói cùng chàng được.

Các anh của Giô-sép nhận biết sự thiên vị của cha mình và ngày càng căm ghét ông. Sự oán giận của họ sâu sắc đến mức họ không thể nói lời hòa nhã với ông. Sự thiếu hòa thuận trong gia đình càng làm trầm trọng thêm những chia rẽ vốn có và báo trước cuộc xung đột nghiêm trọng hơn sắp xảy ra giữa Giô-sép và các anh.

Sáng Thế Ký 37:5-8 (VIE1934)
5 Giô-sép có nằm chiêm bao, thuật lại cho các anh mình nghe; họ càng thêm ganh ghét nữa.
6 Người nói rằng: Tôi có điềm chiêm bao, xin các anh hãy nghe tôi thuật:
7 Chúng ta đương ở ngoài đồng bó lúa, nầy bó lúa tôi đứng dựng lên, còn bó lúa của các anh đều đến ở chung quanh, sấp mình xuống trước bó lúa tôi.
8 Các anh người bèn đáp rằng: Vậy, mầy sẽ cai trị chúng ta sao? mầy sẽ hành-quyền trên chúng ta sao? Họ càng ganh ghét hơn nữa, vì điềm chiêm bao và lời nói của chàng.

Giấc chiêm bao của Giô-sép, trong đó những bó lúa của các anh sấp mình trước bó lúa của ông, càng làm gia tăng sự căm ghét của họ. Giấc chiêm bao là một lời tiên báo mang tính biểu tượng, hướng đến việc Giô-sép sẽ được nâng cao địa vị trong tương lai. Tuy nhiên, cách Giô-sép kể lại giấc chiêm bao có vẻ thiếu sự tế nhị, và các anh hiểu điều đó như một biểu hiện của sự kiêu ngạo. Phản ứng của họ lập tức trở nên thù nghịch, không chỉ đối với giấc chiêm bao mà còn đối với ý tưởng Giô-sép sẽ cai trị họ. Giấc chiêm bao này càng làm sâu sắc thêm sự chia rẽ giữa họ.

Sáng Thế Ký 37:9-11 (VIE1934)
9 Giô-sép lại nằm chiêm bao nữa, thuật cùng các anh mình rằng: Tôi còn một điềm chiêm bao nữa: Nầy mặt trời, mặt trăng, và mười một ngôi sao đều sấp mình xuống trước mặt tôi!
10 Chàng thuật chiêm bao đó lại cho cha và các anh mình nghe; nhưng cha chàng quở mà hỏi rằng: Ðiềm chiêm bao của mầy đó có nghĩa chi? Có phải tao, mẹ, và các anh mầy đều phải đến sấp mình xuống đất trước mặt mầy chăng?
11 Các anh lấy làm ganh ghét chàng; còn cha lại ghi nhớ lấy điều đó.

Trong giấc chiêm bao thứ hai, Giô-sép thấy mặt trời, mặt trăng và mười một ngôi sao sấp mình trước ông, tượng trưng cho gia đình ông. Ngay cả Gia-cốp, dù rất yêu Giô-sép, cũng quở trách ông vì dường như giấc chiêm bao hàm ý rằng cả gia đình, kể cả cha mẹ ông, sẽ phải sấp mình trước ông. Tuy nhiên, Gia-cốp vẫn ghi nhớ điều đó và suy ngẫm về ý nghĩa của giấc chiêm bao. Trong khi ấy, các anh của Giô-sép chuyển từ sự căm ghét sang ghen ghét, làm cho sự căng thẳng trong gia đình càng sâu sắc hơn.

Sáng Thế Ký 37:12-14 (VIE1934)
12 Các anh chàng đi chăn chiên của cha tại Si-chem.
13 Y-sơ-ra-ên nói cùng Giô-sép rằng: Các anh con có chăn bầy chiên tại Si-chem chăng? Lại đây, đặng cha sai con đi đến chúng nó. Giô-sép đáp rằng: Có con đây.
14 Y-sơ-ra-ên biểu rằng: Con hãy đi, xem thử các anh con ra sao, và các bầy chiên thể nào; rồi đem tin về cho cha hay. Vậy, từ trũng Hếp-rôn, người sai Giô-sép đi đến Si-chem.

Gia-cốp sai Giô-sép đi xem các anh mình đang chăn bầy ở Si-chem, một nơi trước đây từng gắn liền với bạo lực (Sáng Thế Ký 34). Nhiệm vụ này có vẻ đơn giản và vô hại, nhưng nó sẽ mở đầu cho một chuỗi sự kiện dẫn đến việc Giô-sép bị tách khỏi gia đình. Sự vâng lời và mong muốn làm hài lòng cha của Giô-sép được thể hiện rõ khi ông sẵn lòng lên đường từ trũng Hếp-rôn đến Si-chem.

Sáng Thế Ký 37:15-17 (VIE1934)
15 Có một người gặp chàng đi lạc trong đồng ruộng, liền hỏi và nói cùng chàng rằng: Ngươi tìm chi?
16 Ðáp rằng: Tôi tìm các anh tôi. Xin hãy chỉ giùm tôi họ chăn bầy chiên nơi nào.
17 Người nói: Các anh ngươi ở đây đi rồi, vì tôi có nghe họ nói rằng: Ta hãy đi đến Ðô-ta-in. Vậy, Giô-sép, đi tìm các anh mình, gặp được tại Ðô-ta-in.

Giô-sép không tìm thấy các anh mình và được một người chỉ cho hướng đến Đô-ta-in. Cuộc gặp gỡ dường như ngẫu nhiên này cho thấy sự tể trị của Đức Chúa Trời trong việc dẫn Giô-sép chính xác đến nơi ông cần đến. Sự quyết tâm hoàn thành yêu cầu của cha được thể hiện khi Giô-sép tiếp tục tìm kiếm dù gặp khó khăn, một đặc điểm sau này sẽ đóng vai trò quan trọng trong hành trình ông trở thành người lãnh đạo.

Sáng Thế Ký 37:18-20 (VIE1934)
18 Các anh thấy chàng đi ở đàng xa, chưa đến gần, thì đã lập mưu để giết chàng.
19 Chúng bèn nói nhau rằng: Kìa, thằng nằm mộng đến kia!
20 Bây giờ, nào! chúng ta hãy giết nó đi, quăng xuống một cái hố nước nào đó; đoạn ta sẽ nói rằng nó đã bị thú rừng xé ăn, rồi sẽ xem các điềm chiêm bao của nó ra sao.

Khi nhìn thấy Giô-sép từ xa, các anh ông lập tức âm mưu giết ông, chế giễu ông là “thằng nằm mộng”. Cơn giận và sự ghen ghét của họ đã đạt đến mức muốn giết người, và họ tìm cách loại bỏ Giô-sép cũng như những giấc chiêm bao về tương lai của ông. Họ nghĩ rằng nếu loại bỏ ông, họ có thể ngăn những giấc chiêm bao ấy ứng nghiệm. Kế hoạch quăng ông xuống hố rồi nói dối về cái chết cho thấy sự căm ghét lạnh lùng và có tính toán của họ.

Sáng Thế Ký 37:21-24 (VIE1934)
21 Ru-bên nghe qua lời đó, liền giải cứu chàng ra khỏi các anh mà rằng: Chúng ta đừng giết chết nó;
22 lại tiếp: Chúng ta chớ nên làm đổ máu ra; hãy liệng nó trong cái hố nước nơi đồng vắng kia, và đừng tra tay vào mình nó. Người nói vậy, có ý muốn giải cứu chàng khỏi tay họ, để trả chàng về cùng cha mình.
23 Vừa khi Giô-sép đến gần các anh, họ bèn lột áo chàng, là áo có nhiều sắc đương mặc trong mình;
24 rồi, bắt chàng đem quăng trong hố nước. Vả, hố khô cạn, chẳng có nước.

Ru-bên, người anh cả, can thiệp để ngăn việc giết Giô-sép, đề nghị quăng ông xuống một cái hố thay vì đổ máu ông. Ý định của Ru-bên là sau đó sẽ giải cứu Giô-sép và đưa ông trở về với cha. Tuy nhiên, sự can thiệp của ông chỉ thành công một phần. Các anh đồng ý không giết Giô-sép, nhưng họ lột chiếc áo đặc biệt của ông — một hành động tượng trưng cho việc họ từ chối sự thiên vị của Gia-cốp — rồi quăng ông xuống một cái hố trống. Vì hố khô, Giô-sép không có nguy cơ chết đuối ngay lập tức, nhưng ông bị bỏ lại trong cô độc và đau khổ.

Sáng Thế Ký 37:25-28 (VIE1934)
25 Ðoạn, họ ngồi lại ăn. Nhướng mắt lên chợt thấy một đoàn dân Ích-ma-ên ở phía Ga-la-át đi đến, trên lưng lạc đà họ chở đầy thuốc thơm, nhũ hương và một dược đương đem đi đến xứ Ê-díp-tô.
26 Giu-đa bèn nói cùng các anh em rằng: Giết em ta mà giấu máu nó, có dùng cho ta được việc chi?
27 Hè! hãy đem bán nó cho dân Ích-ma-ên và đừng tra tay vào mình nó; vì nó là em, là cốt nhục của chúng ta. Các anh em đều nghe theo lời người nói.
28 Vả, khi những lái-buôn Ma-đi-an đi ngang qua, các anh kéo Giô-sép lên khỏi hố nước, rồi bán chàng giá hai mươi miếng bạc cho dân Ích-ma-ên đem qua xứ Ê-díp-tô.

Sau khi quăng Giô-sép xuống hố, các anh ông lạnh lùng ngồi ăn. Họ nhìn thấy một đoàn thương nhân Ích-ma-ên, cũng được gọi là những người buôn Ma-đi-an trong câu chuyện, đang đi qua trên đường xuống Ai Cập. Giu-đa đề nghị bán Giô-sép thay vì giết ông. Như vậy, họ có thể loại bỏ Giô-sép mà không trực tiếp đổ máu ông, đồng thời còn kiếm được lợi từ việc bán ông. Các anh đồng ý, và Giô-sép bị bán với giá hai mươi miếng bạc. Giao dịch này báo trước cuộc đời nô lệ của Giô-sép tại Ai Cập, nơi ông sẽ trải qua nhiều thử thách nhưng cuối cùng được nâng lên một vị trí quyền lực.

Sáng Thế Ký 37:29-30 (VIE1934)
29 Ru-bên trở lại hố; nầy Giô-sép đâu mất rồi; bèn xé áo mình,
30 trở lại nơi các em mình mà rằng: Ôi! đứa trẻ đâu mất rồi! còn tôi, sẽ đi đâu.

Ru-bên, người đã định giải cứu Giô-sép, trở lại hố nhưng nhận ra Giô-sép không còn ở đó. Trong đau buồn, ông xé áo mình, một biểu hiện truyền thống của sự than khóc. Ru-bên rất đau khổ vì với tư cách người anh cả, ông cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm về sự an toàn của Giô-sép và sợ đối diện với cha. Câu kêu lên “còn tôi, sẽ đi đâu” cho thấy nỗi hoang mang sâu sắc của ông, vì ông biết mình sẽ phải đối diện với Gia-cốp mà không có người con trai yêu dấu của cha.

Sáng Thế Ký 37:31-32 (VIE1934)
31 Các anh giết một con dê đực, rồi lấy áo Giô-sép nhúng vào trong máu;
32 đoạn, gởi cái áo nhiều sắc đó đem về cho cha mình và dặn nói rằng: Ðây là vật chúng tôi đã kiếm được. Vậy, xin hãy nhìn coi, có phải áo của con trai cha chăng.

Các anh của Giô-sép lập ra một sự lừa dối tàn nhẫn để che giấu tội ác của mình. Họ giết một con dê rồi nhúng chiếc áo của Giô-sép vào máu, nhằm khiến người khác tin rằng ông đã bị thú dữ giết chết. Họ gửi chiếc áo đẫm máu về cho cha và yêu cầu ông nhận diện. Kế hoạch này cho thấy họ sẵn sàng đi xa đến mức nào để che giấu sự phản bội, đồng thời cố tình để Gia-cốp tự rút ra kết luận mà họ muốn ông tin.

Sáng Thế Ký 37:33-35 (VIE1934)
33 Gia-cốp nhìn và nói rằng: Ấy là áo của con trai ta đó; một thú dữ đã xé cấu nó! Quả thật Giô-sép đã bị phân thây rồi!
34 Người xé quần áo mình ra, lấy bao quấn ngang hông, và để tang lâu ngày cho con trai mình.
35 Hết thảy con trai, con gái hiệp lại an ủi người, nhưng không chịu; bèn nói rằng: Ta để tang luôn xuống chốn âm phủ cùng con ta! Ấy đó, cha Giô-sép khóc than chàng như vậy.

Gia-cốp ngay lập tức nhận ra chiếc áo và, đúng như các con trai ông đã dự tính, cho rằng Giô-sép đã bị thú dữ giết chết. Ông chìm trong đau buồn sâu sắc, xé áo và để tang con trai mình. Dù cả gia đình cố gắng an ủi, Gia-cốp vẫn không chịu được sự an ủi và bày tỏ nỗi đau mà ông tin sẽ kéo dài cho đến ngày mình chết. Sự than khóc của ông rất sâu sắc và lâu dài, phản ánh tình yêu lớn lao ông dành cho Giô-sép và cảm giác về một mất mát không thể thay thế.

Sáng Thế Ký 37:36 (VIE1934)
36 Các lái buôn Ma-đi-an đem Giô-sép đến xứ Ê-díp-tô, bán cho Phô-ti-pha, quan thị vệ của Pha-ra-ôn.

Trong khi đó, hành trình của Giô-sép tiếp tục khi những người buôn Ma-đi-an đem ông đến Ai Cập và bán ông cho Phô-ti-pha, một quan chức cấp cao phục vụ Pha-ra-ôn. Mặc dù giờ đây Giô-sép trở thành một nô lệ trong một xứ xa lạ, câu này báo hiệu chương trình của Đức Chúa Trời dành cho ông đang được mở ra. Địa vị của Phô-ti-pha trong triều đình Pha-ra-ôn sau này sẽ trở nên quan trọng trong cuộc đời Giô-sép, dẫn đến sự ứng nghiệm cuối cùng của những giấc chiêm bao mà các anh ông từng khinh ghét. Sự chuyển tiếp này mở đường cho việc Giô-sép được nâng lên tại Ai Cập và hoàn thành mục đích lớn hơn mà Đức Chúa Trời dành cho ông.