Tổng quan: Truyền Đạo

Truyền Đạo, theo truyền thống được cho là do vua Sa-lô-môn viết, trình bày về ý nghĩa và mục đích của đời sống, đồng thời thành thật đối diện với sự dường như vô ích của nhiều điều con người theo đuổi. Sách mở đầu bằng lời tuyên bố: “Hư không của sự hư không! Thảy đều hư không” (Truyền Đạo 1:2), mô tả rằng sự khôn ngoan, vui thú, của cải, công việc, thành tựu và những vật thuộc về đời này không thể đem lại sự thỏa lòng lâu dài khi được nhìn tách rời khỏi Đức Chúa Trời. Tác giả, được gọi là “người giảng đạo”, xem xét sự tồn tại của con người từ nhiều góc độ và nhiều lần chỉ ra những giới hạn của sự hiểu biết con người cũng như tính tạm thời của những thành tựu thế gian. Tuy nhiên, Truyền Đạo không chỉ là một sách về sự tuyệt vọng. Giữa những suy ngẫm về sự ngắn ngủi và bất định của đời sống, sách dạy rằng con người nên tiếp nhận những phước lành Đức Chúa Trời ban với lòng biết ơn, vui hưởng thành quả của công việc lương thiện, biết quý trọng thức ăn, gia đình và đời sống hằng ngày, đồng thời sống trong sự kính sợ Đấng Tạo Hóa. Cuối cùng, sách hướng người đọc vượt khỏi những điều tạm thời của thế gian để đến với chính Đức Chúa Trời. Kết luận cuối cùng của sách đưa ra câu trả lời trọng tâm cho câu hỏi về mục đích của đời sống: “Hãy kính sợ Đức Chúa Trời và giữ các điều răn Ngài, vì đó là trọn phận sự của loài người” (Truyền Đạo 12:13). Ý nghĩa thật sự không thể tìm thấy trong những điều chóng qua của thế gian này, nhưng trong việc trung tín sống trước mặt Đức Chúa Trời và chuẩn bị cho sự phán xét của Ngài.

Truyền Đạo 1:
Người giảng đạo bắt đầu bằng việc tuyên bố rằng mọi sự dưới mặt trời đều là hư không và rằng công việc của con người, tự nó, dường như không thể tạo ra điều gì tồn tại lâu dài. Các thế hệ đến rồi đi, trong khi đất vẫn còn và những chu kỳ của thiên nhiên cứ lặp đi lặp lại. Mặt trời mọc rồi lặn, gió thổi, các dòng sông chảy, nhưng chu kỳ ấy vẫn tiếp tục mà không đem lại sự thỏa lòng lâu dài. Sa-lô-môn nhận thấy rằng theo đuổi sự khôn ngoan tốt hơn sự ngu dại, nhưng sự khôn ngoan của con người cũng cho thấy còn biết bao điều nằm ngoài sự hiểu biết của chúng ta. Càng hiểu biết về sự đổ vỡ và những khó khăn của đời sống, đôi khi con người càng cảm nhận nhiều nỗi buồn và đau khổ. Vì vậy, chương này giới thiệu một chủ đề trọng tâm của Truyền Đạo: đời sống chỉ được nhìn từ góc độ thế gian không thể đem lại ý nghĩa tối hậu.

Truyền Đạo 2:
Sa-lô-môn mô tả việc ông tìm kiếm ý nghĩa qua vui thú, tiếng cười, của cải, những công trình lớn, vườn tược, tôi tớ, sự giàu có, âm nhạc và mọi hình thức vui hưởng thế gian mà ông có thể có được. Tuy nhiên, sau khi trải nghiệm những điều ấy, ông kết luận rằng không điều nào trong số đó có thể đem lại sự thỏa lòng lâu dài. Ông nhận ra rằng sự khôn ngoan tốt hơn sự ngu dại, cũng như ánh sáng tốt hơn bóng tối, nhưng cả người khôn ngoan lẫn người ngu dại cuối cùng đều phải đối diện với sự chết. Điều này khiến ông đặt câu hỏi về giá trị của công việc, khi một người cuối cùng phải để lại kết quả của công việc mình cho người khác. Tuy vậy, ông nhận biết rằng việc hưởng thức ăn, công việc và những phước lành của đời sống là món quà từ Đức Chúa Trời. Chương này dạy rằng những phước lành thế gian có thể được tiếp nhận với lòng biết ơn, nhưng chúng chưa bao giờ được định để trở thành nguồn ý nghĩa tối hậu của đời sống.

Truyền Đạo 3:
“Phàm sự gì cũng có kỳ định” dưới trời. Sa-lô-môn mô tả nhiều mùa khác nhau của đời sống con người: sinh ra và chết, gieo trồng và gặt hái, than khóc và vui mừng, xây dựng và phá đổ, im lặng và nói ra, chiến tranh và hòa bình. Những mùa thay đổi này nhắc nhở rằng con người không kiểm soát được mọi điều xảy ra trong đời sống. Đức Chúa Trời đã định một thời điểm thích hợp cho những mục đích của Ngài, và Ngài đã đặt sự đời đời trong lòng con người, nhưng con người không thể hoàn toàn hiểu được mọi điều Đức Chúa Trời đang làm từ đầu đến cuối. Vì vậy, Sa-lô-môn khuyên con người tiếp nhận những phước lành bình thường của đời sống—như ăn uống và vui hưởng công việc mình làm—như những món quà từ Đức Chúa Trời. Chương này chỉ đến sự tể trị của Đức Chúa Trời, đồng thời nhắc nhở rằng sự hiểu biết của con người có giới hạn.

Truyền Đạo 4:
Sa-lô-môn chuyển sự chú ý đến sự áp bức, bất công, cô đơn và những gánh nặng mà con người phải trải qua trong một thế giới sa ngã. Ông nhận thấy một số người làm việc không ngừng vì ganh đua và ghen tị, trong khi những người khác lao nhọc mà không có ai để hưởng thành quả công việc của mình. Ông thậm chí nhìn thấy những trường hợp người bị áp bức không có ai an ủi. Trong hoàn cảnh đó, Sa-lô-môn nhấn mạnh giá trị của sự đồng hành: “Hai người hơn một,” bởi vì người này có thể giúp đỡ, nâng đỡ và bảo vệ người kia. Người sống một mình dễ bị tổn thương hơn và có thể phải vật lộn mà không có ai hỗ trợ. Chương này cũng cảnh báo về tham vọng và sự ganh đua không ngừng, cho thấy thành công chỉ được theo đuổi nhằm vượt hơn người khác có thể trở thành một hình thức hư không khác.

Truyền Đạo 5:
Chương này bắt đầu bằng việc dạy thái độ đúng đắn khi đến gần Đức Chúa Trời. Con người phải cẩn thận lắng nghe, suy nghĩ trước khi nói, và tránh đưa ra những lời thề hoặc lời hứa thiếu suy xét trước mặt Ngài. Sự kính sợ Đức Chúa Trời quan trọng hơn nhiều lời nói hoặc những hoạt động tôn giáo bên ngoài. Sau đó, Sa-lô-môn trở lại với sự hư không của sự giàu có. Một người có thể tích lũy rất nhiều của cải, nhưng tiền bạc không thể bảo đảm sự thỏa lòng, bình an hay an toàn. Người càng có nhiều, càng có nhiều người và trách nhiệm xoay quanh những tài sản ấy. Của cải cũng có thể biến mất bất ngờ. Vì vậy, Sa-lô-môn nhấn mạnh điều tốt lành của việc tiếp nhận thức ăn, công việc và những phước lành hằng ngày với lòng biết ơn, nhận biết rằng chính khả năng vui hưởng những điều này cũng là một món quà từ Đức Chúa Trời.

Truyền Đạo 6:
Sa-lô-môn xem xét thảm trạng của một người có của cải, danh dự và sự dư dật nhưng lại không thể vui hưởng những điều mình có. Một người có thể sở hữu mọi điều mà thế gian xem là thành công, nhưng vẫn không thỏa lòng. Điều này cho thấy chỉ riêng của cải không thể đem lại sự thỏa lòng cho lòng người. Sa-lô-môn nhận xét rằng những ham muốn của con người thường tiếp tục gia tăng, và có nhiều hơn không nhất thiết khiến đời sống tốt đẹp hơn. Ngay cả người sống nhiều năm cũng không thể tránh khỏi sự chết. Vì vậy, chương này phơi bày sự trống rỗng của việc tích lũy những phước lành thế gian mà không học cách tiếp nhận chúng với lòng biết ơn từ Đức Chúa Trời. Giá trị của đời sống không chỉ được đo bằng độ dài của đời sống hoặc số lượng của cải một người sở hữu, nhưng bởi việc những phước lành ấy có được vui hưởng theo mục đích của Đức Chúa Trời hay không.

Truyền Đạo 7:
Sa-lô-môn trình bày sự khôn ngoan là quý giá hơn nhiều hình thức vui thú và thịnh vượng tạm thời. Một danh tốt hơn là của cải lớn, và sự suy ngẫm nghiêm túc có thể dạy những bài học mà sự giải trí không thể dạy. Hoạn nạn đôi khi có thể tạo ra sự khôn ngoan và trưởng thành theo những cách mà sự thịnh vượng không làm được. Chương này cảnh báo về những thái cực, sự kiêu ngạo, sự nóng giận và ảo tưởng rằng con người có thể hiểu được mọi sự. Sa-lô-môn cũng nhìn nhận vấn đề phổ quát của tội lỗi, tuyên bố rằng trên đất không có người công bình nào luôn làm điều thiện mà không bao giờ phạm tội. Vì vậy, sự khôn ngoan thật bao gồm sự khiêm nhường. Con người nên nhận biết cả giá trị của sự công bình lẫn những giới hạn của sự hiểu biết con người, đồng thời tin cậy Đức Chúa Trời.

Truyền Đạo 8:
Sa-lô-môn bàn về sự khôn ngoan trong mối liên hệ với quyền hành, những người cai trị và những hoàn cảnh không thể đoán trước của đời sống. Sự khôn ngoan có thể giúp một người biết cách cư xử cách khôn ngoan và thận trọng, đặc biệt khi giao tiếp với những người có quyền hành. Tuy nhiên, con người không thể kiểm soát mọi sự kiện hoặc hiểu đầy đủ mọi điều xảy ra. Một trong những điều huyền nhiệm lớn mà Sa-lô-môn quan sát là người công bình có thể chịu khổ trong khi kẻ ác đôi khi dường như được thịnh vượng. Tuy vậy, ông vẫn tin chắc rằng cuối cùng sẽ có sự khác biệt giữa những người kính sợ Đức Chúa Trời và những người từ chối Ngài. Hoàn cảnh trên đất không phải lúc nào cũng bày tỏ sự phán xét cuối cùng của Đức Chúa Trời. Sự khôn ngoan giúp một người sống trung tín trong một thế giới bất định, trong khi sự tin cậy nơi Đức Chúa Trời là cần thiết khi mục đích của Ngài chưa thể được hiểu.

Truyền Đạo 9:
Sa-lô-môn một lần nữa suy ngẫm về sự chắc chắn của sự chết. Người công bình và kẻ ác, người sạch và người ô uế, người khôn ngoan và kẻ ngu dại đều phải đối diện với cùng một kết thúc trên đất. Sự chết là lời nhắc nhở lớn rằng đời sống dưới mặt trời chỉ là tạm thời. Vì đời sống ngắn ngủi và không thể đoán trước, Sa-lô-môn khuyên con người tiếp nhận đời sống hiện tại như một món quà từ Đức Chúa Trời: ăn thức ăn mình với niềm vui, uống với lòng biết ơn, vui hưởng đời sống hôn nhân và vui thích trong công việc mình làm. Đây không phải là lời khuyến khích sống ích kỷ hoặc không tiết độ, nhưng là lời kêu gọi biết trân trọng những phước lành Đức Chúa Trời ban trong khi còn sống. Chương này cũng cho thấy thành công trên đất không phải lúc nào cũng tương ứng với sự khôn ngoan hay sự công bình, nhắc nhở rằng mục đích của Đức Chúa Trời không phải lúc nào cũng có thể được đo lường bởi những hoàn cảnh hiện tại.

Truyền Đạo 10:
Sa-lô-môn đối chiếu sự khôn ngoan và sự ngu dại, cho thấy ngay cả một chút ngu dại cũng có thể làm tổn hại danh tiếng và những thành quả của một người vốn đã hành động khôn ngoan. Ông đưa ra những nhận xét thực tế về các nhà cai trị, sự lãnh đạo, công việc, lời nói và cách cư xử hằng ngày. Sự ngu dại có thể tạo ra những rắc rối không cần thiết, trong khi sự khôn ngoan giúp một người đáp ứng cách thận trọng và tránh tai họa. Chương này cũng cảnh báo về sự lười biếng và công việc cẩu thả, cho thấy sự thiếu trách nhiệm cuối cùng sẽ đem lại hậu quả. Đời sống khôn ngoan đòi hỏi sự tự chủ, siêng năng, lời nói có suy xét và sự phán đoán tốt. Truyền Đạo tiếp tục cho thấy rằng mặc dù đời sống có nhiều điều nằm ngoài sự kiểm soát của chúng ta, vẫn có giá trị lớn trong việc sống khôn ngoan và có trách nhiệm trước mặt Đức Chúa Trời.

Truyền Đạo 11:
Sa-lô-môn khích lệ sự rộng rãi, siêng năng và hành động khôn ngoan bất chấp sự bất định của đời sống. “Hãy liệng bánh ngươi trên mặt nước” bày tỏ nguyên tắc hành động cách rộng rãi và không sợ sử dụng nguồn lực của mình vào những mục đích hữu ích. Vì không ai biết ngày mai sẽ đem đến những hoàn cảnh nào, con người không nên bị sự bất định làm cho tê liệt và không dám hành động. Sa-lô-môn cũng khuyên con người vui hưởng những phước lành của tuổi trẻ và những điều tốt lành Đức Chúa Trời ban, đồng thời nhớ rằng đời sống cuối cùng sẽ dẫn đến tuổi già và sự chết. Vui hưởng đời sống không phải là lý do để sống trong tội lỗi. Thay vào đó, người trẻ được kêu gọi vui mừng trong những món quà của Đức Chúa Trời, đồng thời nhớ rằng Đức Chúa Trời sẽ đem mọi việc họ làm ra phán xét. Vì vậy, sự bất định của đời sống không nên dẫn đến sự liều lĩnh, nhưng nên dẫn đến lòng biết ơn, sự siêng năng, lòng rộng rãi và đời sống có trách nhiệm.

Truyền Đạo 12:
Chương cuối cùng kêu gọi con người nhớ đến Đấng Tạo Hóa của mình khi còn trẻ, trước khi những khó khăn của tuổi già và sự suy yếu của thân thể khiến đời sống trở nên khó khăn hơn. Sa-lô-môn sử dụng những hình ảnh thi ca sống động để mô tả sự suy tàn của thân thể con người: sức lực suy giảm, các giác quan yếu đi, và cuối cùng thân thể trở về với bụi đất mà từ đó nó được tạo nên. Những hình ảnh này nhắc nhở người đọc rằng đời sống trên đất là tạm thời và sức lực con người không thể tồn tại mãi mãi. Sau khi xem xét sự khôn ngoan, vui thú, của cải, công việc, bất công, sự bất định và sự chết, Truyền Đạo đi đến kết luận cuối cùng: “Hãy kính sợ Đức Chúa Trời và giữ các điều răn Ngài, vì đó là trọn phận sự của loài người.” Đức Chúa Trời sẽ đem mọi việc ra phán xét, kể cả những điều kín giấu. Vì vậy, ý nghĩa tối hậu của đời sống không được tìm thấy trong của cải, vui thú, thành tựu hay sự khôn ngoan của con người, nhưng trong việc kính sợ Đức Chúa Trời, vâng giữ các điều răn Ngài và trung tín sống trước mặt Ngài.